Калонія №17 у Шклове – гэта ўзорна-паказальная дыктатарская ўстанова, сцвярджае былы палітвязень, які спазнаў там здзекі, катаванні і беспадстаўныя пакаранні.
Амаль тры гады ў зняволенні, пяць траплянняў у штрафны ізалятар, холад, недаяданне, правакацыі і пастаянная пагроза атрымаць новы тэрмін ужо за кратамі. Так былы палітвязень апісвае жыццё ў шклоўскай калоніі №17, куды яго адправілі за каментары пра лукашэнкаўскіх чыноўнікаў. Сваёй гісторыяй ён падзяліўся з Праваабарончым цэнтрам “Вясна”, які ў мэтах яспекі не называе яго імя, адзначаючы, што экс-палітвязень – жыхар раённага цэнтра.
Тры гады за каментары
Прысуд мужчыне вынеслі напрыканцы жніўня 2022 года. Тры гады калоніі ён атрымаў за каментары ў дачыненні да беларускага дыктатара, кіраўніка КДБ Івана Церцеля, былой старшыні ЦВК Лідзіі Ярмошынай, дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў, міністраў замежных спраў і па надзвычайных сітуацыях, а таксама работніка пракуратуры.
На допытах і ў судзе мужчына прызнаў віну. Цяпер ён тлумачыць, што зрабіў гэта пад ціскам. Паводле былога палітвязня, сілавікі пагражалі яго сям’і, і ён баяўся наступстваў адмовы ад прызнання.
Адбываць пакаранне мужчыну адправілі ў шклоўскую калонію №17, дзе ў траўні 2021 года загінуў Вітольд Ашурак. “Гэта ўзорна-паказальная дыктатарская ўстанова. Там абсалютнае беззаконне, дзе робіцца ўсё, што ім загадаюць. У гэтую калонію адпраўляюць тых людзей, на якіх трэба ціснуць. У гэтым месцы звычайныя зняволеныя ладзяць правакацыі супраць палітычных. Усё наладжана на працу ўладаў”, – кажа ён.
Паводле яго, адміністрацыя выкарыстоўвала супраць палітвязняў не толькі фармальныя спагнанні і абмежаванні. Да ціску далучалі і іншых зняволеных, якія ладзілі правакацыі. Мужчына кажа, што ва ўсіх месцах пазбаўлення волі, праз якія яму давялося прайсці, стаўленне да палітычных было заведама горшым. Для іх стваралі максімальна цяжкія ўмовы, выкарыстоўваючы як прадугледжаныя правіламі абмежаванні, так і, паводле яго сцвярджэння, адкрыта незаконныя метады.
Жорсткасць пры гэтым прымянялася хвалямі. Былы палітвязень заўважыў, што новыя кампаніі ціску часта супадалі з нейкімі падзеямі за межамі калоніі, хаця самі вязні не заўсёды маглі зразумець, што менавіта адбылося: доступу да незалежных навін у іх не было.
Пакаранні за проста так
Адну з такіх хваляў мужчына запомніў асабліва добра. Вясной 2024 года, паводле яго сведчання, у шклоўскай калоніі каля 40 чалавек адправілі ў штрафны ізалятар, хаця перад гэтым яны нічога не парушалі. Ніякіх зразумелых прычын вязням не паведамілі. Былы палітвязень называе гэта спланаванай рэпрэсіўнай акцыяй.
Яшчэ адным інструментам ціску была адпраўка палітычных вязняў у ПКТ (памяшканне камернага тыпу). За дысцыплінарнымі пакараннямі магла з’явіцца ўжо новая крымінальная справа паводле артыкула 411 Крымінальнага кодэкса (злоснае непадпарадкаванне патрабаванням адміністрацыі папраўчай установы).
Паводле мужчыны, асабліва цынічным было тое, што супрацоўнікі разумелі незаконнасць часткі сваіх дзеянняў, але не баяліся наступстваў. Найбольшую адказнасць за сістэму ціску ён ускладае на тагачаснае кіраўніцтва калоніі, астатніх супрацоўнікаў называючы выканаўцамі.
Былы палітвязень спадзяецца, што калісьці зможа ўбачыць гэтых людзей ужо не ў кабінеце адміністрацыі калоніі, а на лаве падсудных.
За амаль тры гады зняволення мужчына пяць разоў трапляў у ШІЗА. Тэрміны былі адносна кароткія – ад трох да сямі сутак, але прычын сваіх пакаранняў ён, паводле яго слоў, часам нават не разумеў.
ШІЗА як катавальня
Перад змяшчэннем у ізалятар забіралі споднюю бялізну і пакідалі ў халоднай форме. Мужчына сцвярджае, што ў памяшканні наўмысна рабілі скразняк, а ежы давалі менш, таму арганізму было яшчэ цяжэй сагрэцца.
Здзекі, паводле яго, маглі складацца і з дробязяў, якія разам ператваралі знаходжанне ў ізалятары ў выпрабаванне. Напрыклад, уключалі радыё, але слухаць яго даводзілася, стоячы на расцяжцы. За яе парушэнне маглі ўдарыць па нагах. Сам былы вязень называе ўсё гэта спецыяльна прыдуманай сістэмай, каб зрабіць жыццё палітычных як мага больш невыносным.
Магчымасці абараніць свае правы ўнутры калоніі мужчына для сябе не бачыў. Таму асноўным спосабам вытрымаць тэрмін стала прыняцце таго, што хутка змяніць сітуацыю немагчыма.
Трымацца дапамагалі думкі пра сям’ю. Ён стараўся не марнаваць сілы на тое, на што ў той момант не мог паўплываць, і проста чакаў заканчэння тэрміну. На датэрміновае вызваленне мужчына не разлічваў.
Памілаванне пад прымусам
Паводле яго назіранняў, спісы тых, каго збіраліся памілаваць, вызначаліся «зверху», а наяўнасць самой просьбы аб памілаванні не заўсёды мела вырашальнае значэнне. Некаторых вязняў, якіх планавалі вызваліць, паводле яго, прымушалі напісаць такую заяву праз ШІЗА, ПКТ і пагрозы.
Яму таксама прапаноўвалі звярнуцца з просьбай аб памілаванні. Мужчына адмовіўся, бо не лічыў сябе вінаватым. У выніку ніякага памілавання не было. На волю мужчына выйшаў у траўні 2025 года, цалкам адбыўшы прызначаны тэрмін. Пазней ён пакінуў Беларусь.
Фотаздымак з адкрытых крыніц