Дзень у гісторыі. 10 студзеня. Першае метро. Першы перапіс насельніцтва на Беларусі

1597 год. Нарадзіўся мітрапаліт Пётр Магіла. 

Рэлігійны дзеяч Рэчы Паспалітай, епіскап Канстанцінопальскай праваслаўнай царквы, Мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі, трэці Экзарх Канстанцінопальскага трону (1632-1647).

Быў прэтэндэнтам на малдаўскі трон, удзельнік Хоцінскай бітвы. 

У 1625 годзе прыняў манаскі пострыг у Кіева-Пячэрскім манастыры, у 1627 годзе стаў архімандрытам Кіева-Пячэрскай лаўры.

Падтрымліваў друкарні Украіны і Беларусі, рабіў пераклады з грэцкай мовы, складаў, пісаў кнігі, у тым ліку першы праваслаўны катэхізіс – «Праваслаўнае вызнанне веры», займаўся  развіццём праваслаўнай адукацыі, прымірэннем праваслаўных і уніятаў. 

Уладзіслаў IV у 1632 годзе афіцыйна аднавіў Кіеўскую праваслаўную мітраполію ў складзе Канстанцінопальскага патрыярхату з утварэннем новай Мсціслаўскай епархіі і назначэннем мітрапалітам Пятра Магілы. 

У 1633 годзе Магіла атрымаў каралеўскі дазвол на збудаванне ў Магілёве царквы Святога Мікалая. Па распараджэнню мітрапаліта магілёўскім біскупам Сільвестрам (Косавым) у 1637 г. была пабудавана часовая драўляная Мікольская царква.

Памёр 11 студзеня 1647 года.

Кананізаваны 8 снежня 2005 года Архіерэйскім саборам Рускай праваслаўнай царквы.

Магіла Пётр

1684 год. Памёр Крыштаф Жыгімонт Пац

Вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч. Вялікі харунжы літоўскі, падканцлер, вялікі канцлер літоўскі (з 1658).

Атрымаў выдатную еўрапейскую адукацыю. Служыў у французскай, іспанскай і галандскай арміях.

Адзін з лідараў партыі, якая выступала за каранацыю Міхала Вішнявецкага і  супраць абрання Яна Сабескага.

У 1673 годзе дабіўся прыняцця закона, паводле якога кожны трэці сойм павінны быў праходзіць у Гродне (акрамя Варшавы і Кракава).

Крыштаф Пац

1778 год. паводле ўказа Кацярыны II Магілёўская губерня была пераўтвораная ў Магілёўскае намесніцтва.

Магілёўскае намесніцтва праіснавала да 1796 года, калі падчас адміністрацыйнай рэформы Паўла І яно ўвайшло ў склад Беларускай губерні з цэнтрам у Віцебску.

Намесніцтва Магілёўскае

1863 год. У 6:00 раніцы ў Лондане пачало працаваць першае ў свеце метро. 

Зараз Лонданскае метро мае працягласць 402 км, яно ўключае 268 станцый і 11 ліній. 

Метро працуюць на усіх, акрамя Антарктыды, кантынентах, у 50 краінах. У Афрыцы яно ёсць толькі ў Алжыры, Егіпце, Нігерыі, Тунісе, Кот д’Івуары. 

Самыя буйныя метрапалітэны ў свеце: па колькасці станцый і ліній – Нью-Ёркскі (472 станцыі, 28 ліній), па даўжыні ліній – Шанхайскі (743 км) і Пекінскі (727 км), па гадавому пасажырапатоку – Пекінскі і Такійскі. 

Самыя кароткія лініі метро (меней за 9 км): у венесуэльскім Маракайба, індыйскім Ахмадабадзе, італьянскіх Катаніі і Генуі, украінскім Дняпры. Гётэборг, Лазана, італьянская Брэшыя, французскі Рэн – самыя маленькія гарады ў свеце, якія маюць метро. 

З 1984 года працуе метро ў Мінску: зараз гэта тры лініі працягласцю 41 км, 33 станцыі, будуецца 4-я лінія.

Метро Лондан

1890 год. Нарадзіўся Ільдэфонс Бобіч. 

Беларускі каталіцкі святар, пісьменнік, перакладчык, прыхільнік беларусізацыі касцёла. Доктар філасофіі.

Святар з 1915 года. Служыў ў прыходах Друі, Дісненшчыны, Іўі, выкладаў у Віленскай беларускай гімназіі. Супрацоўнічаў з беларускімі часопісамі «Беларус» і «Крыніца».

Аўтар апавяданняў, якія друкаваў у «Нашай ніве», у Першым беларускім календары «Нашай нівы», газеце «Biełarus» і іншых выданнях.

Выступаў за шырокае ўвядзенне беларускай мовы ў каталіцкае богаслужэнне.

У гады Другой сусветнай вайны арыштаваны акупацыйнымі ўладамі, памёр 28 красавіка 1944 года пасля вызвалення з турмы.

Ільдэфонс
І. Бобіч на фотаздымку злева

1896 год. Нарадзіўся Георгій Лаўроў. 

Савецкі беларускі архітэктар.

У 1928-1934 гадах працаваў галоўным архітэктарам у наркамаце камунальнай гаспадаркі БССР, потым пераведзены на працу ў Маскву.

Праекціроўшчык будынкаў Дзяржаўнай бібліятэкі БССР, бібліятэкі і інтэрнатаў БДСГА ў Горках, ўніверсітэцкага гарадка і галоўнага корпуса БДУ, Політэхнічнага інстытута ў Менску, будынка драмтэатра і кінатэатра ў Оршы, будынкаў у Алушце, Албаніі, Алма-Аце, Ашхабадзе, Фрунзе, Сафіі, Бухарэсце.

Памёр 24 мая 1967 года.

П. Лаўроў

1897 год. Пачаўся Першы Усерасійскі перапіс насельніцтва. 

Па даных гэтага перапісу насельніцтва Беларусі ў сучасных яе межах склала 6,38 мільёнаў чалавек. 

Насельніцтва па гарадах (тысяч чалавек): Менск – 90,9, Віцебск – 65,9, Гродна – 40,9, Гомель – 36,7, Полацк – 20,3; Асіповічы – 0,9, Бялынічы – 2,2, Бабруйск – 34,3, Быхаў – 6,4, Глуск – 5,3, Горкі – 6,7, Дрыбін – 1,2, Касцюковічы – 0,7, Клімавічы – 6,0, Клічаў – 0,6, Краснаполле – 3,2, Круглае – 1,6, Крычаў – 6,2, Магілёў – 43,1, Мсціслаў – 8,5, Прапойск – 1,0, Хоцімск – 3,0, Чавусы – 4,7, Чэрыкаў – 5,2, Шклоў – 9,7.

Перапіс насельніцтва

1905 год. Нарадзілася Таццяна Бірыч. 

Беларускі афтальмолаг, доктар медыцынскіх навук. Член-карэспандэнт АН БССР, доктар медыцынскіх навук, прафесар. Герой Сацыялістычнай Працы. Заслужаны дзеяч навукі, заслужаны ўрач БССР.

Працавала загадчыкам кафедры хвароб вачэй Мінскага медінстытута, галоўным афтальмолагам краіны, старшынёй Навуковага таварыства афтальмолагаў БССР, намеснікам старшыні Вярхоўнага Савета БССР (1963-1967).

Аўтар 240 навуковых прац, у тым ліку 4 манаграфій, у галіне аксігенатэрапіі хвароб вачэй, лячэння сухотаў і апёкаў вачэй, выдалення катаракты з дапамогай нізкіх тэмператур (першая ў СССР), вывучэння кровазліцця ў сятчатку ў нованароджаных пры нармальных і паталагічных родах.

Упершыню ў Савецкім Саюзе ужыла метад крыяхірургіі пры захворваннях вачэй.

Памерла 26 лютага 1993 года.

Таццяна Бірыч

1911 год. Жудаснае пахаладанне ў Дакоце за чвэрць гадзіны. 

У горадзе Рапід-Сіці амерыканскага штата Паўднёвая Дакота цягам 15 хвілін (ёсць сведчанні, што за 5 хвілін) тэмпература апусцілася адразу на 26°С з +16  да −11°C.

Фота: Рапід-Сіці, 1912 год

Рапід-Сіці Дакота

1956 год. Нарадзіўся Юры Малышэўскі. 

Беларускі майстар выцінанкі. Народны майстар.

З 1987 года працуе ў мастацкай майстэрні аддзелу культуры Пружанскага райвыканкаму. Кіруе дзіцячай студыяй народнай творчасці па мастацтве выцінанкі і разьбы па дрэве.

У яго творах адлюстроўваюцца тры тэмы: жыцьцё лесу і яго насельнікаў, гісторыя роднага мястэчка, дзейнасць паўстанцаў Кастуся Каліноўскага.

Акрамя выцінанкі, працуе таксама ў жывапісе, графіцы, рэстаўрацыі. Ружанскі краязнавец.

Юры Малышэўскі

1962 год. У 18:13 адбылася найвялікшая ў гісторыі лавін катастрофа: абвал з Невада-Уаскаран (Перу).

Аб’ём масы снегу і лёду склаў прыблізна 3 мільёны кубаметраў, а да канца руху лавіны дасягнуў 10 мільёнаў. 

Гразевы паток імчаўся ўніз з хуткасцю 110 км/гадзіну і нёс на сабе каменныя груды памерам з трохпавярховы дом. 

Лавіна прайшла 10 км і за 7 хвілін сцёрла з твару зямлі гарадок Ранраірка, 6 мястэчак і часткова разбурыла яшчэ тры. Дакладная колькасць ахвяр невядомая. Па прыблізных падліках загінула 4 000 чалавек і 10 000 хатніх жывёл.

Ранраірка

1966 год. Нарадзіўся Яраслаў Раманчук. 

Беларускі палітык і эканаміст. Быў кандыдатам у прэзыдэнты Беларусі ад Аб’яднанай грамадзянскай партыі на выбарах 2010 года.

Працаваў выкладчыкам, журналістам, дырэктарам прадпрыемства, аналітыкам, галоўным спецыялістам Камісіі па эканамічнай палітыцы і рэформах Вярхоўнага Савета 13-га склікання, у штотыднёвіку «Белорусская газета», кіраўніком «Навукова-даследчага цэнтра Мізэса», цэнтра «Стратэгія».

Лаўрэат многіх прэмій, у тым ліку Atlas Economic Research Foundation, імя сэра Энтані Фішэра за кнігі «Беларусь: дорога в будущее» і «Бизнес Беларуси: в круге первом».

Самы вядомы прадстаўнік і папулярызатар аўстрыйскай школы эканомікі ў Беларусі.

У 2000-2011 гадах быў намеснікам старшыні Аб’яднанай грамадзянскай партыі.

Яраслаў Раманчук

Дзень у гісторыі. 7 студзеня. Раство Хрыстова. Нарадзіўся Эліэзер Бэн-Егуда

Раство Хрыстова (праваслаўны каляндар) і пачатак Калядаў.

Каля мястэчка Віфлеем нарадзіўся Сын Божы Ісус Хрыстос. Прыйшоўшы на зямлю, Хрыстос не быў сустрэты пашанай, шляхетнасцю і багаццем. У яго нават не было зыбкі (калыскі), як ва ўсіх дзяцей, не было і прыстанку. Ён нарадзіўся ў пячоры і быў пакладзены ў яслі, куды кладуць корм для жывёл.

Першымі гасцямі боскага немаўлятка былі не цары і вяльможы, а простыя пастухі, якім Анёл абвясціў аб Нараджэнні (Растве) Хрыстовым. Затым прыйшлі вешчуны, якім цудоўная Віфлеемская зорка паказала шлях. Вешчуны прынеслі дары: золата, ладан і смірну. Гэтыя дары мелі глыбокі сэнс: золата прынеслі як Цару ў выглядзе даніны, ладан як Богу, а смірну як чалавеку, які павінен памерці (смірнай памазвалі памерлых).

Святая царква распавядае, што ўсё тварэнне Божае сустракала Збавіцеля: анёлы прынеслі спевы, вяшчуны – дары, пастыры сустрэлі дзіцятка, зямля прыгатавала пячору – батлейку, а Маці Госпада стала Дзева Марыя. 

Раство Хрыстова завяршае саракадзённы Калядны пост (святая Чатырохдзесятніца), напярэдадні свята выконваецца строгі пост. Пасля Раства настаюць каляды – святыя 12 дзён, на працягу якіх адзначаецца свята. «Ой, Калядачкі, бліны-ладачкі». Ідзе калядаванне і нашэнне «звязды». Паказваюць батлейку і праводзяць ігрышчы: «ваджэнне казы», «жаніцьба Цярэшкі» і гульню ў «Яшчура».

1858 год. У мястэчку Лужкі (зараз Шаркаўшчынскі раён) нарадзіўся Эліэзер Бэн-Егуда. 

Яўрэйскі мовазнаўца, адраджальнік іўрыта. Адзін з заснавальнікаў гебраізму, піянер сіянізму.

Скончыў полацкую ешыву, Дзвінскае рэальнае вучылішча, Сарбонскі універсітэт Парыжа.

У 1881 годзе іміграваў ў Палесціну. Яго сын Бэн-Цыён быў першым ізраільцянінам, для каго іўрыт быў роднай мовай, бо іншай не ведаў.

Выкладчык іўрыта, перакладчык, аўтар артыкулаў для газет, заснавальнік уласнай газеты «Гацві» на іўрыце.

Аўтар 17-тамовай працы  «Поўны слоўнік старажытнагабрэйскай мовы і сучаснага іўрыту», заснавальнік Акадэміі мовы іўрыт.

Яго намаганнямі 29 кастрычніка 1922 года іўрыт, разам з арабскай і англійскай мовамі, абвешчаны адной з афіцыйных моў Брытанскага мандату ў Палесціне.

У яго гонар у Іерусаліме ўсталяваная памятная дошка, названы вуліцы ў Іерусаліме, Тэль-Авіве, Хайфе і іншых гарадах Ізраіля.

У Лужках усталяваны памятны знак на месцы дома, дзе ён нарадзіўся. Яго бюст усталяваны на Алеі славутых землякоў у Глыбокім.

Памёр 16 снежня 1922 года.

1877 год. Нарадзіўся Стафан Багушэўскі. 

Беларускі і польскі грамадска-палітычны дзеяч. Антыфашыст.

Вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах, Ягелонскім універсітэце ў Кракаве.

Разам з В. Іваноўскім і М. Фальскім займаўся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, удзельнік работы Беларускай сацыялістычнай грамады.

За рэвалюцыйную дзейнасць арыштаваны ў 1905 годзе разам з К. Каганцом. 

Працаваў аграномам, у 1-ю сусветную вайну служыў у польскіх легіёнах аўстра-венгерскай арміі, выкладаў у Вольным польскім універсітэце, з’яўляўся членам Міжнароднай земляробчай камісіі пры Лізе Нацый, членам польскага сената.

У 1933 годзе заснаваў Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт, дэлегат Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы, рэдактар часопіса ‘Kolumna’. Крытык санацыйнага ўрада Польшчы, за што быў зняволены ў турме ў 1936 годзе.

Памёр 18 красавіка 1938 года.

1888 год. Нарадзіўся Дамінік Аніська. 

Беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч, публіцыст.

Браў удзел у беларускім рэлігійным і грамадскім руху, быў аўтарам віленскай газеты «Беларус», беларускага каталіцкага часопіса «Хрысціянская думка». Аўтар брашур: «Да беларускага народу», «Усё ў міласці».

Адзін з відных беларускіх рэлігійных публіцыстаў 1-й паловы ХХ стагоддзя.

У 1939 мабілізаваны ў польскае войска. 

Быў арыштаваны органамі савецкай дзяржбяспекі, знаходзіўся ў лагерах. У 1942 годзе ўступіў у армію генерала Андэрса, разам з ёю выйшаў у Іран, а адтуль у Палестыну. 

З 1949 жыў у Вялікабрытаніі, у Беларускім Доме ў Лондане. Быў аўтарам беларускага рэлігійнага часопіса «Божым шляхам» (Парыж-Лондан).

Памёр  28 снежня 1971 года ў Лондане, дзе пахаваны на могілках Святога Панкрата.

1897 год. Нарадзіўся Язэп Адамовіч. 

Беларускі дзяржаўны дзеяч, другі старшыня СНК БССР (1924-1927). Адзін з актыўных дзеячаў палітыкі беларусізацыі.

Удзельнік Першай сусветнай вайны, георгіеўскі кавалер. Вёў рэвалюцыйна-прапагандысцкую дзейнасць сярод салдат.

У 1918 годзе фармаваў палкі дзеля спынення нямецкіх войск, удзельнік падаўлення антысавецкіх выступленняў ў Гомелі, у Віцебскай, Смаленскай губернях, камендант Смаленска, ваенны камісар Смаленскай губерні, Магілёўскага і Лепельскага ваенных Саветаў.

У 1920-1927 гадах сябра ЦВК БССР і прэзідыума ЦВК БССР, ваенны камісар Менскай губерні, старшыня Менскага гарнізона, народны камісар па вайсковых справах БССР і адначасова народны камісар унутраных спраў БССР, старшыня СНК БССР.

Браў удзел у падрыхтоўчай рабоце па ўтварэнні СССР, прыняў удзел у першым і другім узбуйненнях БССР

У 1924 годзе разам з А. Чарвяковым і У. Ігнатоўскім падпісаў «Палажэнне аб Інстытуце беларускай культуры». Паводле слоў Язэпа Пушчы, у Адамовіча знаходзілі падтрымку нацыянальна арыентаваныя літаратары.

Пасля канфлікта з Першым сакратаром ЦК КП(б)Б А. Крыніцкім быў пераведзены ў Маскву. Працаваў на розных пасадах у Маскве, на Далёкім Усходзе.

22 красавіка 1937 года у атмасферы масавых рэпрэсій і цкаванняў застрэліўся ў цягніку Уладзівасток – Масква.

1907 год. У Копысі нарадзілася Соф’я Друкер. 

Беларуская оперная спявачка, народная артыстка Беларусі.

Скончыла Беларускія музычны тэхнікум, студыю оперы і балета,  кансерваторыю. Усё сваё жыццё прысвяціла служэнню Дзяржаўнаму тэатру оперы і балета БССР, за выключэннем гадоў ваеннай эвакуацыі, калі спявала ў Саратаўскім тэатры, удзельнічала ў працы франтавых канцэртных брыгад.

Адна з першых беларускіх оперных спявачак. Першая выканаўца многіх партый у беларускіх нацыянальных операх.

Лепшыя партыі опернай класікі: Яраслаўна («Князь Ігар» А. Барадзіна), Наташа («Русалка» А. Даргамыжскага), Марыя («Мазепа» П. Чайкоўскага), Аіда («Аіда» Джузэпэ Вердзі) і іншых.

Яе двое дзяцей загінулі ў першы дзень бамбардзіроўкі Мінска нацыстамі.

Памерла 21 красавіка 1984 года.

1907 год. У в. Гарадзец Быхаўскага раёна нарадзіўся Канстанцін Лукашоў. 

Беларускі геолаг. Рэктар Ленінградскага і Беларускага дзяржаўных ўніверсітэтаў. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі БССР.

Пасля сканчэння Ленінградскага ўніверсітэта, працаваў загадчыкам кафедры, дэканам геолага-глебава-геаграфічнага факультэта, рэктарам ЛДУ.

Падчас Другой Сусветнай вайны быў прадстаўніком у Нью-Ёрку па ленд-лізу. Пасля вайны загадваў кафедрай у Маскоўскім універсітэце імя М. Ламаносава, быў рэктарам БДУ (1953-1956), віцэ-прэзідэнтам АН БССР (1956-1969), дырэктарам Інстытута геахіміі і геафізікі АН БССР, старшынёй Беларускага геаграфічнага таварыства (1957-1960).

Аўтар прац па грунтазнаўству, фізічнай і эканамічнай геаграфіі, чацвярцічнай геалогіі і геахіміі, праблемах рацыянальнага выкарыстання і аховы навакольнага асяроддзя, геалогіі Забайкалля і Амурскай вобласці, даследаванняў па эканоміцы ЗША, праблемах мінеральных рэсурсаў і геапалітыцы. Абгрунтаваў перспектывы пошукаў радовішчаў металаў і неметалічнай сыравіны на тэрыторыі Беларусі.

Памёр 23 мая 1987 года.

1910 год. Нарадзіўся Канстанцін Заслонаў. 

Адзін з кіраўнікоў беларускага савецкага партызанскага руху. Герой Савецкага Саюза.

Да вайны працаваў начальнікам дэпо станцыі Орша. У верасні 1941 года стварыў партызанскі атрад з чыгуначнікаў. Сам Заслонаў уладкаваўся на працу ў Аршанскае дэпо начальнікам рускіх паравозных брыгад, стварыў і ўзначаліў некалькі падпольных дыверсійных груп, якія паралізавалі работу Аршанскага чыгуначнага вузла.

У лютым 1942 года пайшоў у партызаны. Камандзір партызанскай брыгады «Дзядзькі Косці», камандуючы  партызанскімі сіламі аршанскай зоны.

Загінуў 14 лістапада 1942 года ў баі супраць карнікаў.

У Айчынную вайну 2 партызанскія брыгады называліся імем Заслонава. У Оршы створаны мемарыяльны музей Заслонава, яго імя прысвоена дэпо станцыі Орша, школе, алеі ў Оршы, чыгуначнай станцыі ў Лепельскім раёне, вёсцы ў Сенненскім раёне, дзіцячай чыгунцы ў Мінску, многім вуліцам у шэрагу населеных пунктах Беларусі, у тым ліку ў Магілёве.  Пра яго складзены народныя песні і легенды.

1960 год. Нарадзіўся Георгій Кандрацьеў. 

Беларускі футбаліст і трэнер. Галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Беларусі. Чэмпіён СССР (1982), бронзавы прызёр чэмпіянату СССР, фіналіст кубка СССР, уладальнік Кубка Федэрацыі футбола СССР (1990).

Гулец віцебскай «Дзвіны», мінскага і брэсцкага «Дынама», адэскага «Чарнаморца», маскоўскага «Лакаматыва», мазырскай «Славіі», іншых клубаў, у тым ліку еўрапейскіх, член зборнай СССР.

Трэнераваў мазырскую «Славію», мінскае «Дынама», віцебскі «Лакаматыў», «Смаргонь» (вывеў у Вышэйшую лігу чэмпіянату) і іншыя, ўзначальваў моладзевую зборную Беларусі.

1964 год. Памёр Янка Журба (Іван Івашын).  

Беларускі паэт.

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, у якой было 12 чалавек.

Настаўнічаў ва Украіне, Беларусі, Расіі, працаваў у навукова-педагагічнай камісіі Наркамасветы БССР, інспектарам Бабруйскага, Калінінскага (Клімавічы) акруговых аддзелаў народнай асветы (1923-1927), выкладчыкам Чэрыкаўскай сямігодкі, Магілёўскага медвучылішча (1927-1934), супрацоўнікам Інстытута мовазнаўства АН БССР, настаўнікам спеваў у Чашніцкім раёне.

Апошнія гады жыцця правёў у в. Слабада пад Полацкам, у Полацку ў сваякоў і манашак зачыненага Свята-Еўфрасінеўскага манастыра, у доме састарэлых.

Аўтар этнаграфічных нарысаў, вершаў для «Нашай нівы», «Савецкай Беларусі», «Полымя», 5 зборнікаў паэзіі, 3 кніг вершаў для дзяцей. У 1950 выйшлі Выбраныя творы.

У яго гонар названы вуліцы ў Полацку, Магілёве, некаторых іншых гарадах.

1991 год. Памёр Кандрат Крапіва (Атраховіч). 

Беларускі пісьменнік, паэт, сатырык, драматург, перакладчык, грамадскі дзеяч, літаратуразнавец. Народны пісьменнік. Герой Сацыялістычнай Працы. Лаўрэат дзвюх Сталінскіх, Дзяржаўнай прэмій СССР. Акадэмік АН БССР, доктар філалагічных навук. Заслужаны дзеяч навукі.

Працаваў у Цэнтральным бюро краязнаўства, у часопісах, газетах, дырэктарам Інстытута мовазнаўства АН БССР, віцэ-прэзідэнтам АН БССР.

Неаднаразова абіраўся дэпутатам, старшынёй Вярхоўнага Савета БССР.

Аўтар вершаваных фельетонаў, сатырычных вершаў, куплетаў, баек, прозы, крытычных, лінгвістычных артыкулаў, каля 20 кніг сатыры і гумару. Майстар  камедыйнага жанру, па яго п’есах зняты кінафільмы.

Творы Крапівы перакладзены на многія мовы свету. Сам пераклаў шмат твораў рускай і замежнай класікі.

Адзін з навуковых рэдактараў «Русско-белорусского словаря», рэдактар «Беларуска-рускага слоўніка», «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» ў 5 тамах. Узначальваў Тэрміналагічную камісію Беларускай Савецкай Энцыклапедыі, непасрэдна займаўся распрацоўкай тэрміналогіі ў розных галінах навукі. Навуковы рэдактар «Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы».

У яго гонар названы Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору акадэміі навук, Уздзенская СШ № 2, названы вуліцы ў Мінску і Уздзе. У Мінску на доме па праспекце Незалежнасці, 76, устаноўлена мемарыяльная дошка.

1995 год. Памёр Анатоль Ляляўскі. 

Беларускі тэатральны рэжысёр. Народны артыст.

У 1956-1986 гадах працаваў рэжысёрам Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек, выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Сярод яго лепшых пастановак па творах беларускіх аўтараў «Дзед і жораў» В.Вольскага, «Сярэбраная табакерка» паводле Змітрака Бядулі, «Ліпавічкі» У. Галубка, «Сымон-музыка» паводле Якуба Коласа і іншыя.

2017 год. Памёр Антон Шукелойць

Дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША. Беларускі этнограф, педагог.

Падчас студэнцтва ва Універсітэце Стэфана Баторыя працаваў у  этнаграфічным музеі, выязджаў для збору матэрыялаў у розныя мясціны Беларусі, быў сябрам Беларускага студэнцкага саюза, старшынёй Таварыства прыяцеляў беларусаведы, спяваў у хоры пад кіраўніцтвам Рыгора Шырмы.

З 1939 года настаўнічаў, арганізаваў першую ашмянскую беларускую сярэднюю школу, настаўніцкія курсы, каля 90 беларускіх школ на Ашмяншчыне, працаваў загадчыкам аддзела народнай асветы і школьным інспектарам-метадыстам Ашмянскага раёна.

23 чэрвеня 1941 года арыштаваны НКУС, вызваліўся ў выніку налёту нямецкай авіяцыі.

Эміграваў. У Германіі адшукваў сляды беларускіх музейных каштоўнасцей. У ЗША працаваў старшынёй Беларуска-Амерыканскага задзіночання, членам рэдакцыі газеты «Беларус», Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку.

Испания для digital nomads: полный гид по релокации в 2025 году

Почему Испания стала магнитом для удаленных работников

В современном мире цифровых технологий Испания превратилась в настоящий рай для фрилансеров, блогеров и предпринимателей. Сочетание средиземноморского климата, развитой инфраструктуры и лояльной миграционной политики делает эту страну идеальным местом для работы онлайн.

2025 год ознаменовался особым интересом к испанскому направлению среди remote-специалистов. Государственные программы поддержки, доступное жилье и возможность легального проживания в течение пяти лет привлекают тысячи цифровых кочевников со всего мира.

Подробнее про Испанию для digital nomads читайте в полном гиде по релокации в 2025 году

Digital Nomad Visa: ваш билет в новую жизнь

Специальная виза для цифровых кочевников открывает уникальные возможности для долгосрочного пребывания в Испании. Основные преимущества программы включают:

Легальный статус сроком до 5 лет с правом продления и возможностью получения постоянного резидентства.

Налоговые льготы позволяют значительно оптимизировать финансовые расходы, что особенно актуально для предпринимателей.

Свободное передвижение по Шенгену открывает доступ к 26 европейским странам без дополнительных виз.

Доступ к медицине и образованию на уровне местных резидентов обеспечивает полноценную интеграцию в испанское общество.

Для получения визы потребуется подтвердить стабильный доход от зарубежных клиентов и оформить медицинскую страховку. Процедура максимально упрощена и занимает от 6 недель.

География выбора: где обосноваться в Испании

Выбор места жительства зависит от ваших приоритетов, бюджета и образа жизни. Рассмотрим наиболее популярные направления:

Барселона – космополитичная столица Каталонии

  • Бюджет: 2000-2700€ в месяц
  • Аренда однокомнатной квартиры в центре: 1200-1800€
  • Климатические особенности: мягкие зимы и жаркие летние месяцы
  • Интернет-покрытие: превосходное
  • Специфика: международный бизнес-хаб с большим сообществом экспатов, но высокие цены на недвижимость

Мадрид – сердце Испании

  • Бюджет: 1800-2500€ в месяц
  • Аренда однокомнатной квартиры в центре: 1000-1700€
  • Климатические особенности: континентальный климат с жарким летом
  • Интернет-покрытие: превосходное
  • Специфика: административный центр с множеством деловых возможностей и крупной русскоязычной диаспорой

Валенсия – идеальный баланс

  • Бюджет: 1400-1800€ в месяц
  • Аренда однокомнатной квартиры в центре: 700-1100€
  • Климатические особенности: классический средиземноморский климат
  • Интернет-покрытие: превосходное
  • Специфика: оптимальное соотношение стоимости и качества жизни, активно развивающееся nomad-сообщество

Малага – технологическая жемчужина Андалусии

  • Бюджет: 1300-1800€ в месяц
  • Аренда однокомнатной квартиры в центре: 800-1200€
  • Климатические особенности: субтропический климат с мягкими зимами
  • Интернет-покрытие: превосходное
  • Специфика: развитый технопарк, европейский центр Google, сочетание работы и пляжного отдыха

Аликанте – бюджетная альтернатива

  • Бюджет: 1200-1600€ в месяц
  • Аренда однокомнатной квартиры в центре: 600-900€
  • Климатические особенности: максимальное количество солнечных дней, сухой климат
  • Интернет-покрытие: хорошее
  • Специфика: доступные цены, развитая русскоязычная инфраструктура, размеренный ритм жизни

Средиземноморский lifestyle: преимущества и нюансы

Жизнь на побережье предлагает уникальные возможности, которые сложно найти в других регионах Европы:

Плюсы морского образа жизни:

  • Климатические условия: до 300 солнечных дней в году создают идеальные условия для работы и отдыха
  • Здоровый образ жизни: чистый морской воздух и возможность круглогодичных занятий спортом на открытом воздухе
  • Развитая экспат-инфраструктура: коворкинги, международные школы, медицинские центры с англоговорящим персоналом
  • Социальная среда: расслабленная атмосфера и открытое сообщество единомышленников

Потенциальные сложности:

  • Сезонность: летний наплыв туристов может создавать дискомфорт в популярных курортных зонах
  • Ценовые колебания: аренда жилья в туристический сезон значительно возрастает

Адаптация для русскоязычных специалистов

Испания демонстрирует особую лояльность к выходцам из постсоветского пространства. В крупных городах и прибрежных регионах сформировалась развитая русскоязычная инфраструктура:

  • Образовательные учреждения: русские школы и детские сады для семей с детьми
  • Коммерческие сервисы: магазины с привычными продуктами, русскоязычные медицинские и юридические услуги
  • Социальные сети: активные онлайн-сообщества для взаимопомощи и обмена опытом
  • Культурная интеграция: постепенное изучение испанского языка без давления и стресса

Практические шаги к реализации мечты

Испания предоставляет уникальную возможность совместить профессиональный рост с качественным изменением образа жизни. Независимо от того, выбираете ли вы динамичный мегаполис или уютный приморский город, каждое направление предлагает свои преимущества для цифровых кочевников.

Главное преимущество испанского варианта релокации заключается в возможности сохранить привычный доход, работая с международными клиентами, и при этом значительно повысить качество жизни благодаря климату, культуре и социальной среде.

Процесс получения ВНЖ цифрового кочевника может занять всего 2 месяца при правильной подготовке документов и профессиональном сопровождении.

Получите ВНЖ Кочевника за 2 месяца

Оформляем ВНЖ и оптимизируем налоговую нагрузку!

Компания Эль Релокатор – эксперты по релокации в Испанию с полным сопровождением переезда под ключ.

Дзень у гісторыі: 17 верасня. Савецкі Саюз атакаваў Польшчу. Нарадзіўся Максім Танк

1939 год. Савецкі Саюз атакаваў Польшчу.

Польшча з 1 верасня ў адзіночку баранілася ад гітлераўскай Германіі. Уварванне савецкага войска прыспешыла паразу Польшчы.

Савецкі Саюз і гітлераўская Германія былі хаўруснікамі. 23 жніўня 1939 гэтыя дзве краіны падпісалі пагадненне, якое падзяліла сферы ўплыву ў сумежных краінах. Усё, што знаходзілася паміж Рэйхам і СССР, было падзелена. Гэты пакт развязаў Другую Сусветную вайну.

У 1939 годзе ўсходнія тэрыторыі Польшчы заняла Чырвоная Армія і ўслед за ёю прыйшлі падраздзяленні савецкіх карных органаў, якія распачалі тэрор супраць насельніцтва.

Дзве часткі Беларусі ў выніку захопу краю Савецкім Саюзам аб’яднаналіся. Іх ранейшы падзел быў узаконены Рыжскай дамовай 1921 году. Да Польшчы адышла тады заходняя Беларусь, а Ўсходняй яе часткаю завалодала Савецкая Расія.

У выніку вайны 1939 году аб’янаная Беларусь павялічылася да 226 тысяч кв. км, а колькасць насельніцтва склала больш 10,3 мільёны чалавек.

Рэжым Лукашэнкі ўварванне Савецкага Саюзу ў Польшчу выкарыстоўвае ў прапагандысцкіх мэтах. Для 17 верасня ідэолагамі прыдуманы Дзень народнага адзінства. Да 2021 годзе дата 17 верасня была ўшанаваная толькі ў назвах вуліц некаторых беларускіх гарадоў.

1590 год. Лідзе нададзенае магдэбургскае права і герб.

Горад вядомы з 1323 года будаўніцтвам мясцовага замка.

Стотысячны горад з развітай прамысловасцю. Цэнтр турызму нацыянальнага значэння.

1784 год. У Нясвіжы паказалі оперу «Агатка, або Прыезд пана».

Паставіў яе кіраўнік нясвіжскай капэлы Ян Голанд. Дырыжыраваў Джаакіна Альберціні, а лібрэта да оперы напісаў князь Мацей Радзівіл.

Адна з першых опер, створаных і пастаўленых у Беларусі ў XVIII стагоддзі.

Напісаная з нагоды прыезду ў Нясвіж караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

Мела асаблівую вядомасць і больш за 40 год не сыходзіла са сцэны тэатраў Рэчы Паспалітай.

1774 год. Нарадзіўся Тадэвуш Тышкевіч.

Дзяржаўны і ваенны дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

Падчас паўстання 1794 года быў ад’ютантам Якуба Ясінскага, кіраваў атрадам у Вільні. Удзельнік абароны Прагі (прадмесце Варшавы).

За ўдзел у Аўстра-французскай вайне 1809 года ўзнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары».

У вайну 1812 ваяваў на баку французаў, генерал кавалерыйскай брыгады, удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве.

Падчас паўстання 1830–1831 гадоў узначаліў Часовы паўстанцкі ўрад Літвы, на чале паўстанцкіх войск штурмаваў Вільню.

Памёр у Парыжы.

1787 год. Прынята Канстытуцыя ЗША.

Прынята Канстытуцыйным канвентам у Філадэльфіі.

Канстытуцыя ЗША – самы кароткі ў свеце асноўны закон.

Мае прэамбулу і 7 артыкулаў, і з некаторымі змяненнямі (27 паправак) дзейнічае па сёння.

1898 год. Нарадзіўся Павел Крынчык.

Беларускі дзеяч у міжваеннай Польшчы, публіцыст.

Удзельнік Таварыства беларускай школы, член яе Галоўнай управы.

Адзін з арганізатараў і член Галоўнага сакратарыята клуба «Змаганне».

За грамадскую дзейнасць арыштоўваўся польскімі і савецкімі ўладамі.

Вязень Калымскіх лагераў.

1907 год. Нарадзіўся Сяргей Дзяргай.

Паэт і перакладчык.

Працаваў у часопісах «Полымя», «Вожык»

Аўтар 9 зборнікаў паэзіі.

Перакладаў на беларускую мову творы замежных літаратараў.

Савецкімі карнымі органамі арыштоўваўся ў 1935 годзе. За «антысавецкую агітацыю» асуджаны да 3 гадоў папраўчых лагераў. У 1939 годзе зноў арыштаваны і высланы ў Казахстан.

Пахаваны на Паўночных могілках Мінску. Рэабілітаваны ў 1992 годзе.

1912 год. Нарадзіўся Максім Танк (Яўген Скурко).

Класік беларускай літаратуры.

Не прымаў сацыялістычны рэалізм. Не цураўся бел-чырвона-белага сцяга, падтрымліваў мову і нацыянальную сімволіку, выступіў супраць вынікаў рэферэндуму 1995 года.

Многія вершы паэта пакладзены на музыку, перакладзеныя на іншыя мовы.

Яго імя нададзена Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту, Мінскаму педагагічнаму каледжу, Сваткаўскай школе, што ў Мядзельскім раёне, і Мядзельскай раённай бібліятэцы.

У Мядзеле стаіць помнік пісьменніку.

Максім Танк

1949 год. Нарадзілася магілёўская мастачка Вера Юркова.

Нарадзілася 17 верасня 1949 года ў горадзе Беліц (Германія). З 1975 году пражывае ў Магілёве. У юнацтве займалася балетам, але аддала перавагу выяўленчаму мастацтву.

Удзельнік мастацкіх выставак з 1974 года, член Беларускага саюза мастакоў з 1980-га.

Працуе ў станковай графіцы (літаграфія, акварэль) і жывапісе. Творы вызначаюцца арыгінальным кампазіцыйным рашэннем, выразнасцю выявы і колеру, паэтызацыяй вобразаў.

У 2016 г. выканала пано з гісторыі пажарнай справы на вышыні 3-4 м з правага і левага бакоў будынка пажарнага дэпо ў г. Магілёве (завулак Пажарны, 6), у 2018 г. – роспіс «Гараджане» на сцяне Магілёўскага музея этнаграфіі.

Вера Іванаўна Юркова

1949 год. Нарадзіўся Генадзь Карпенка.

Навуковец і палітык.

На пасадзе старшыні Маладзечанскага гарвыканкаму (1991-1994) правёў дэсаветызацыю гарадской тапанімікі, эканамічныя пераўтварэнні, ініцыяваў правядзенне музычнага і тэатральнага фестываляў, стварэнне футбольнага клубу.

Быўшы намесніка Старшыні Вярхоўнага Савету кіраваў спробай імпічменту Лукашэнкі.

Памёр 6 красавіка 1999 года ў шпіталі.

1959 год. Нарадзіўся Сяргей Дубавец.

Журналіст, літаратар.

Пісаў для газет «Люстра дзён», слонімскай «Набойні», талакоўскага «Бурачок», бюлетэня Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» – «Кантроль», газеты «Навіны БНФ».

Рэдактар газеты «Свабода», галоўны рэдактар «Нашай Нівы».

Масон. Вялікі майстар Вялікай ложы Беларусі.

Аўтар шматлікіх твораў, прадмоў да кніг.

Узнагароджаны медалямі Літвы, імя Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтру, 100 гадоў БНР.

Лаўрэат многіх літаратурных прэміяў.

1985 год. Памёр Васіль Гарбацэвіч.

Адзін з заснавальнікаў беларускай савецкай драматургіі.

Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Магілёўскім педагагічным тэхнікуме (1924-1929).

Арганізатар і кіраўнік Магілёўскай філіі «Маладняка» (1925–1928).

Аўтар шматлікіх п’ес, якія ставіліся беларускімі тэатрамі.

Аўтар успамінаў пра сустрэчы з Максімам Багдановічам у Яраслаўлі.

2013 год. Памёр Віктар Маркавец.

Беларускі мастак-жывапісец.

Быў удзельнікам дысідэнцкай групы беларускай інтэлігенцыі «На Паддашку». Быў сябрам незалежнай суполкі мастакоў «Пагоня».

У яго творчай майстэрні ладзіліся першыя паседжанні Сойму БНФ «Адраджэньне».

Рэканструяваў партрэты знаных дзеячаў беларускай гісторыі і культуры. Аўтар серыі работ, прысвечаных Кастусю Каліноўскаму.

Віктар Маркавец

 


У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых крыніцаў


 

Дзень у гісторыі: 26 жніўня. Рэфармаванне беларускай мовы і з’яўленне «наркамаўкі». Нарадзіліся Таццяна Сапач і Сяргей Антонаў. Памёр Алесь Разанаў

1933 год. Рэфармавалі беларускую мову.

Канец перыяду савецкай беларусізацыі.

Урад савецкай Беларусі прыняў пастанову «Пра змены і спрашчэнне беларускага правапісу».

Рэформа беларускага правапісу 1933 году– штучнае, ненатуральнае і прымусовае набліжэнне беларускай моўнай нормы да расійскай ва ўмовах жорсткага тэрору савецкіх уладаў без грамадскага і навуковага абмеркавання.

Прымусовае рэфармаванне мовы прывяла да суіснавання двух правапісаў. 

«Наркамаўку» навязалі беларусам у БССР, а традыцыйны класічны правапіс «Тарашкевіцу» захавалі беларусы замежжа. 

«Тарашкевіца» вярнулася была ў незалежную Беларусь. На ёй выдавалі газеты і кнігі. Па прыходзе да ўлады Лукашэнкі беларусаў сталі пераследаваць да публічнае выкарыстанне «ненарматыўнага правапісу» з “мяккімі знакамі”.

1962 год. Нарадзілася Таццяна Сапач (у замужжы – Дубавец).

Журналістка, паэтэса.

Удзельніца нацыянальна-культурніцкага і дэмакратычнага руху.

На радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная» стварыла праграму «Альбаросіка», якая хутка адгукалася на тагачасныя змены ў грамадстве і імкнулася паскараць іх.

20 гадоў рыхтавала беларускую тэлепраграму «Віленскі сшытак» у Літве, супрацоўнічала з Радыё Свабода і радыёстанцыяй «Балтыйскія хвалі».

Займалася арганізацыяй беларускіх набажэнстваў у віленскай царкве Святога Мікалая.

1968 год. Нарадзіўся Сяргей Антонаў.

Журналіст і пісьменнік-фантаст, уласны карэспандэнт газеты “Частный детектив” (з 2000 года), член расійскага Саюза пісьменнікаў.

З 1992 па 2000 год быў рэдактарам аддзела лістоў быхаўскай раённай газеты “Маяк Прыдняпроўя”. З 2000 па 2020 год – уласны карэспандэнт мінскай газеты “Частный детектив”.

Удзельнік праекта Дзмітрыя Глухоўскага “Вселенная Метро – 2033” і аўтар найбольшай колькасці кніг у ім.

Адзіны рэалістычны раман Сяргея Антонава “Ласкутныя зоркі”  прысвечаны масаваму знішчэнню яўрэяў Быхава ў жніўні 1941 года.

1994 год. Памёр Сяргей Новік-Пяюн.

Паэт, празаік.

Удзельнік нацыянальна-культурнага руху ў Заходняй Беларусі. Тройчы арыштоўваўся польскімі ўладамі, сядзеў у турме.

Працаваў дырэктарам Слонімскага краязнаўчага музею.

Пад час Другой сусветнай вайны за сувязь з партызанамі адпраўлены ў лагер смерці Калдычэва.

У 1944 годзе арыштаваны чэкістамі і апраўлены на 10 гадоў на Калыму.

Пісаў на беларускай, рускай, польскай мовах і на эсперанта.

Аўтар двух вершаваных зборнікаў. Некаторыя песні на яго творы лічацца народнымі, найбольш вядомыя з іх «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»).

1994 год. Памёр Мікалай Улашчык.

Гісторык, археограф, этнограф, краязнавец, літаратар.

Працаваў навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі АН СССР.

Аўтар навуковых прац па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, па праблемах летапісання, крыніцазнаўства і археаграфіі.

Рэдагаваў два тамы беларуска-літоўскіх летапісаў.

Адшукаў і апісаў “Ленінградскі” і “Краснаярскі” спісы «Хронікі літоўскай і жамойцкай».

Арыштоўваўся савецкімі органамі ў 1930, 1932, 1941, 1950 гадах. Адпраўлены быў у сібірскія лагеры.

У Старых Дарогах яму стаіць помнік.

2001 год. Памёр Валерый Маслюк.

Рэжысёр, актор, драматург, паэт.

Галоўны рэжысёр Магілёўскага абласнога тэатру, Рускага драматычнага тэатру імя Горкага, рэжысёр-пастаноўшчык, дырэктар драматычнага тэатру імя Якуба Коласа.

Аўтар тэатральных пастановак і п’есаў.

2006 год. Памёр Іван Чыгрын.

Літаратуразнавец, паэт, крытык.

Працаваў у Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР.

Аўтар літаратурна-крытычных артыкулаў. Даследаваў станаўленне беларускай прозы, творчасць абʼяднанняў «Маладняка», «Узвышша», а таксама гісторыю беларускай савецкай літаратуры.

2021 год. Памёр Алесь Разанаў.

Пісьменнік і перакладчык.

Паэт-наватар, аўтар новых паэтычных формаў, новых жанраў, стваральнік новай паэтыкі.

У 1968 годзе стаў адным з арганізатараў збірання подпісаў пад лістом у ЦК КПБ з патрабаваннем вярнуць беларускамоўнае навучанне ў БДУ. Пасля гэтага і наведвання Ларысы Геніюш, выключаны з БДУ.

Член Беларускага ПЭН-цэнтра.

Аўтар шматлікіх паэтычных зборнікаў, некаторыя з якіх лічацца этапнымі для беларускай паэзіі.

Перакладаў з літоўскай, латышскай, грузінскай, балгарскай, сербскахарвацкай, чэшскай, англійскай моваў.

 


У публікацыі выкарыстаныя звесткі з рэсурсу «Вікіпедыя» і іншых адкрытых у інтэрнэце крыніцаў


 

Прыхаваныя лайкі і адкрытыя намеры: як беларуская прапаганда спрабуе паўплываць на выбары ў Польшчы

У чаканні прэзідэнцкіх выбараў у Польшчы беларуская дзяржаўная прапаганда актывізавала сваю працу ў сацсетках, імкнучыся сфарміраваць грамадскую думку польскіх выбаршчыкаў. Пра гэта сведчыць даклад DFRLab, Фонду адказнай палітыкі і Alliance4Europe — з апісаннем метадаў і мэтаў гэтых інфармацыйных кампаній.

Нядаўна, гартаючы стужку Facebook, я натыкнуўся на відэа, дзе аднаго з польскіх палітыкаў абвінавачваюць у здрадзе нацыянальных інтарэсаў. Каментары — па-руску, з заклікамі да «сапраўднага патрыятызму» і «ачышчэння краіны ад вонкавага ўплыву». Спачатку падумаў: ну, класічны фэйк. Але потым пачаў капаць глыбей — і зразумеў: гэта частка шырэйшай гульні, дзе дэмакратыя — толькі шахматная дошка.

Згодна з высновамі DFRLab, дзяржаўныя СМІ Беларусі і звязаныя з імі акаўнты ў сацсетках мэтанакіравана распаўсюджваюць фэйкі і палярызуючыя паведамленні, арыентаваныя на польскую аўдыторыю. Мэта простая: падарваць давер да польскіх інстытутаў і пасеяць разлад напярэдадні выбараў.

Спосабы не новыя — фэйкавыя навіны, ботападобныя каментары, перапосты з прапагандысцкіх Telegram-каналаў. Але інструментарый абноўлены, як Windows пасля чарговага патча. З’явіліся фэйкавыя інфлюэнсеры з «польскімі» прозвішчамі, што не прамаўляюць ніводнага слова па-польску.

Але чаму Польшча? Па-першае, гэта краіна, што дае прытулак беларускім эмігрантам і падтрымлівае Украіну. Па-другое — геапалітычны раздражняльнік, які Масква і Мінск з асалодай выкрыжоўваюць з карт свету, калі думаюць, што ніхто не бачыць.

На гэтым фоне санкцыі і вонкавая ізаляцыя Беларусі выглядаюць хутчэй як выклік, а не як стрымліванне. Улады навучыліся абыходзіць блакіроўкі, ствараць абыходныя інфармацыйныя каналы і хавацца пад маскай «альтэрнатыўных пунктаў гледжання».

Зразумела, што інфавойны цяпер — не дадатак да палітыкі, а яе галоўны інструмент. Там, дзе раней патрэбны былі танкі, цяпер дастаткова трапнага мема ці віруснага відэа. І калі хтосьці яшчэ верыць, што прапаганда працуе толькі на «дурняў», ён проста яшчэ не паспеў стаць яе мэтай.

І калі я зноў бачу дзіўны допіс з незнаёмага акаўнта пра «падстаўных лідараў» і «глабальны кантроль», я ўжо не злуеюся — я думаю: ці сапраўды мы гатовыя абараняць праўду, калі хлусня прасцейшая, хутчэйшая і лепш загорнутая ў Instagram-фільтры?

Можа, наш галоўны выбар — не паміж левымі і правымі, а паміж верай у рэальнасць і яе заменнікам?

Якуб Ясінскі

Расія абвясціла пра перамір’е на Вялікдзень – рэакцыі

Пачынаючы з 18.00 сённяшняга дня і да 00.00 21 красавіка (з нядзелі на панядзелак). Пра гэта заявіў Уладзімір Пуцін падчас сустрэчы ў Крамлі з кіраўніком Генштаба Расійскай Федэрацыі Валерыем Герасімавым. У заяве прэс-службы Крамля гаворыцца пра загад спыніць усе баявыя дзеянні на час святкавання Вялікдня.

У адказ на заяву Уладзіміра Пуціна прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі заявіў, што гаворка ідзе пра “чарговую спробу Пуціна пагуляцца з чалавечымі жыццямі”.
Свой аналіз сітуацыі прапанаваў вядомы украінскі журналіст Юрый Бутусаў. Прыводзім яго меркаванне цалкам:

“1. Аднабаковая заява, якая не спыняе вайну, але мае на мэце згуляць з Трампам, дэманструючы нібыта мірную ініцыятыву, каб паказаць, што заявы Трампа не былі марнымі. Пуціну важна падтрымліваць адносіны з Трампам, бо ён выкарыстоўвае іх, каб раскалоць агульную пазіцыю краін NATO па Украіне.

2. Гэта не крок да міру, таму што спыненне агню было абвешчана Пуціным самастойна, а не ў выніку мірных пагадненняў. Ні пра якія сістэмы маніторынгу і кантролю за захаваннем рэжыму спынення агню не гаворыцца. А такія «перамір’і», як вучыць вопыт вайны на Данбасе, заўсёды ператвараюцца ў перастрэлку. І Пуцін, як заўсёды, абвінаваціць у парушэнні Украіну.

3. Адначасова гэта сведчыць аб слабасці пазіцый Расіі ў вайне; Пуцін хоча аслабіць падтрымку Украіны, таму што разумее, што не можа дабіцца перамогі на полі бою. І таму, каб працягваць вайну, ён спрабуе скараціць падтрымку Украіны ЗША.

4. Пуцін ухіляўся ад заяў аб рэальных кроках па спыненні вайны – правядзенні афіцыйных перамоваў, дамоўленасці аб спыненні агню.”

Фота: t.me/official24ombr

Верагоднасць 99,7% – навукоўцы знайшлі прыкметы пазазямнога жыцця

Навукоўцы Кембрыджскага ўніверсітэта знайшлі “самыя важкія доказы” існавання жыцця на далёкай планеце за ўсю гісторыю назіранняў – піша ВВС. 

У атмасферы планеты K2-18b, што знаходзіцца ў 120 светлавых гадах ад нас, каманда даследчыкаў лабараторыі Інстытута астраноміі Кембрыджскага ўніверсітэта на чале з прафесарам Ніку Мадхусудханам выявіла сляды злучэнняў серы, якія ўтвараюцца на Зямлі толькі ў біялагічных працэсах. Даследчыкі патлумачылі, аднак, што назіранняў, зробленых да гэтага часу, недастаткова, каб канчаткова заявіць пра адкрыццё пазазямнога жыцця.

Для гэтага даследчыкі павінны быць на 99,99999% упэўнены, што іх вынікі правільныя, а не выпадковасць. На навуковым жаргоне гэта называецца як “вынік пяці сігм”.

Вынікі назіранняў за планетай K2-18b складаюць толькі тры сігмы, то бок – 99,7%. Што гучыць шмат, але гэтага ўсё роўна недастаткова, каб пераканаць навуковую супольнасць.

пазазямное жыццё

Для назірання за K2-18b навукоўцы выкарыстоўвалі касмічны тэлескоп Джэймса Уэба (JWST). Калі планета праходзіла перад сваёй бацькоўскай зоркай, яны глядзелі на асветлены спектр яе атмасферы. Прыбор сярэдняга інфрачырвонага дыяпазону MIRI паказаў магчымую прысутнасць дыметыласульфіду (DMS) або дыметылдысульфіду (DMDS) – злучэнняў, якія на Зямлі выпрацоўваюцца толькі марскім фітапланктонам і бактэрыямі.

Прычым у атмасферы K2-18b канцэнтрацыя гэтых злучэнняў у тысячы разоў большая, чым на Зямлі. Гэта азначае, што калі такія газы насамрэч выпрацоўваюцца толькі жывымі арганізмамі, то на гэтай планеце не проста ёсць жыццё – а яна проста кішыць жыццём.

Але нават калі каманда Кембрыджа атрымае вынік пяці сігм, гэта не будзе канчатковым доказам таго, што жыццё існуе на планеце, паводле прафесара Кэтрын Хейманс з Эдынбургскага ўніверсітэта і Каралеўскага астранома Шатландыі, якая не належыць ад даследчай групы.

– Нават з такой упэўненасцю ўсё яшчэ застаецца пытанне аб паходжанні гэтага газу. – сказала яна – На Зямлі ён выпрацоўваецца мікраарганізмамі ў акіяне, але нават з дасканалымі дадзенымі мы не можам з упэўненасцю сказаць, што гэта біялагічнае паходжанне ў іншапланетным свеце, таму што ў Сусвеце адбываецца мноства дзіўных рэчаў, і мы не ведаем, якая іншая геалагічная актыўнасць можа адбывацца на гэтай планеце.

Выява ілюстрацыйная, з адкрытых крыніц

Першыя ў гісторыі гонкі сперматазоідаў пройдуць у Каліфорніі

Арганізатары тлумачаць мерапрыемства не столькі хайпам, як хваляваннем з-за праблем мужчынскай фертыльнасці. Але і хайп абяцаюць таксама.

25 красавіка 2025 года ў Лос-Анджэлесе адбудзецца незвычайнае мерапрыемства – першыя ў свеце гонкі сперматазоідаў, арганізаваныя стартапам з Каліфорніі. Гэта падзея спалучае ў сабе навуковыя даследаванні, забаўляльны аспект і інавацыйныя біятэхналогіі.

Як будуць праходзіць гонкі?

Удзельнікі – сперматазоіды, сабраныя ад добраахвотных донараў, будуць спаборнічаць у спецыяльна распрацаваных мікралабірынтах, якія імітуюць умовы жаночага рэпрадуктыўнага тракту. Гэта дазволіць навукоўцам вывучыць рухавую актыўнасць і паводзіны сперматазоідаў у розных умовах.

Мэты мерапрыемства

Арганізатары падкрэсліваюць, што асноўная мэта гонкі – навуковае даследаванне. Атрыманыя дадзеныя могуць быць выкарыстаны для паляпшэння метадаў лячэння бясплоднасці і развіцця рэпрадуктыўных тэхналогій. Акрамя таго, мерапрыемства мае на мэце павысіць інфармаванасць грамадства аб праблемах бясплоднасці і магчымасцях сучаснай медыцыны.

Гонкі прыцягнулі ўвагу не толькі навукоўцаў, але і шырокай грамадскасці. Мерапрыемства будзе транслявацца ў прамым эфіры, а гледачы змогуць назіраць за спаборніцтвам у рэальным часе. Арганізатары абяцаюць, што падзея будзе не толькі пазнавальнай, але і забаўляльнай, з каментарыямі і магчымасцю рабіць стаўкі на ананімізаваных “удзельнікаў”.

Перспектывы на будучыню

Калі гонкі пройдуць паспяхова, арганізатары плануюць праводзіць падобныя мерапрыемствы рэгулярна, з рознымі варыяцыямі лабірынтаў і ўмовамі спаборніцтваў. Гэта можа стаць новым напрамкам у папулярызацыі навукі і развіцці біятэхналагічных даследаванняў.

Такім чынам, першыя ў свеце гонкі сперматазоідаў у Каліфорніі абяцаюць стаць не толькі навукова значнай падзеяй, але і яскравым прыкладам таго, як можна сумяшчаць сур’ёзныя даследаванні з забаўляльным фарматам, прыцягваючы ўвагу шырокай аўдыторыі да важных медыцынскіх тэм.

Фота ілюстрацыйнае, з адкрытых крыніц

Расія нанесла ракетны ўдар па Сумах – што вядома

13 красавіка 2025 года расійскія войскі нанеслі адзін з самых смяротных удараў па ўкраінскім горадзе Сумы за гады вайны. У выніку ракетнага абстрэлу загінулі 32 чалавекі, у тым ліку двое дзяцей, і яшчэ 99 атрымалі раненні, сярод якіх 10 дзяцей.

Ход атакі

Паводле звестак украінскіх уладаў, каля 10:15 раніцы па мясцовым часе расіяне выпусцілі дзве балістычныя ракеты тыпу «Іскандэр-М» па цэнтры Сум. Удар адбыўся ў Вербную нядзелю, калі людзі збіраліся на рэлігійныя службы. 

Пад абстрэл трапілі жылыя дамы, тролейбус, цэнтр правоў чалавека і кангрэс-цэнтр Сумскага дзяржаўнага ўніверсітэта, які часта выкарыстоўваўся для заняткаў з дзецьмі.

Украінскія чыноўнікі сцвярджаюць, што ў атацы былі выкарыстаны касетныя боепрыпасы, што сведчыць пра наўмыснае імкненне нанесці максімальныя страты сярод мірнага насельніцтва.

Рэакцыя ўкраінскіх уладаў

Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі назваў атаку «свядомым тэрорам» і заклікаў міжнародную супольнасць да больш жорсткай рэакцыі на дзеянні Расіі. Ён падкрэсліў, што «размовы ніколі не спынялі балістычныя ракеты і бомбы», і падкрэсліў неабходнасць узмацнення ціску на Маскву.

Міністр замежных спраў Украіны Андрэй Сыбіга ахарактарызаваў атаку як «абсалютнае зло» і звярнуўся да міжнародных партнёраў з просьбай аб узмацненні сістэм супрацьпаветранай абароны.

Міжнародная рэакцыя

Атака выклікала шырокі міжнародны рэзананс. Прэзідэнт Францыі Эмануэль Макрон заклікаў да «моцных мер» для забеспячэння спынення агню. Прадстаўніца Еўрасаюза Кая Калас назвала напад «жахлівым прыкладам эскалацыі Расіі» на фоне гатоўнасці Украіны да безумоўнага спынення агню.

вайна

Кіраўнік гуманітарнай місіі ААН ва Украіне Маттыяс Шмале асудзіў атаку «ў самых моцных выразах» і нагадаў, што міжнароднае гуманітарнае права забараняе напады на мірных жыхароў і грамадзянскую інфраструктуру.

Ваенна-стратэгічны кантэкст

Сумы знаходзяцца ў непасрэднай блізкасці ад расійскай мяжы і маюць стратэгічнае значэнне. У апошнія тыдні расійскія войскі ўзмацнілі паветраную актыўнасць у рэгіёне, у тым ліку пасля таго, як украінскія сілы былі вымушаныя адступіць з пазіцый у суседняй Курскай вобласці. Некаторыя населеныя пункты ў Сумскай вобласці ўжо знаходзяцца пад расійскай акупацыяй.

Атака на Сумы адбылася праз некалькі дзён пасля падобнага ракетнага ўдару па Крывым Рогу, у выніку якога загінулі 20 чалавек. Гэтыя дзеянні выклікаюць трывогу наконт магчымай вясновай наступальнай аперацыі Расіі на фоне застойных мірных перамоваў.

Атака на Сумы 13 красавіка 2025 года стала чарговым сведчаннем таго, што Расія працягвае выкарыстоўваць тактыку наўмыснага тэрарызавання мірнага насельніцтва. Удар па горадзе падчас рэлігійнага свята выклікаў шырокі міжнародны рэзананс і падкрэсліў неабходнасць узмацнення падтрымкі Украіны з боку сусветнай супольнасці.

Фота: Reuters