Новости мира на сегодня - Магілёў.media - Новостной Портал mogilev.media

Дзень у гісторыі. 30 кастрычніка. Адкрыццё БДУ. Чырвоная армія займае Магілёў. Дзень памяці Рушчыца

Навіна ад 30 кастрычніка, 2026

1728 год. Нарадзіўся Марцін Пачобут-Адляніцкі.

Астраном і асветнік. Прафесар Віленскай акадэміі, рэктар Галоўнай школы ВКЛ.

Адзін з арганізатараў і першы дырэктар найстаражытнай у Еўропе Віленскай астранамічнай абсерваторыі. Каралеўскі астраном.

39 гадоў вёў астранамічныя назіранні, вызначыў геаграфічныя каардынаты Вільні, Гродна, Полацка, іншых гарадоў.

Актыўна падтрымаў паўстанне 1794 года.

Звяртаўся да Папы Рымскага, каб аднавіць езуіцкі ордэн.

У яго гонар названы кратар на Месяцы.

1876 год. Памёр Аляксандр Чаканоўскі.

Даследчык Сібіры.

За ўдзел у паўстанні 1863-1864 гадоў сасланы ў Сібір.

Па даручэнні Сібірскага аддзела Рускага геаграфічнага таварыства правёў геалагічныя даследаванні на поўдні Іркуцкай губерні.

Сабраў першыя дакладныя звесткі па геалогіі рэгіёна рэк Ніжняя Тунгуска, Лена і Алянёк.

На Ніжняй Тунгусцы адкрыў радовішча каменнага вугалю і графіту.

Яго імем названы краж паміж рэкамі Лена і Алянёк, горад у Іркуцкай вобласці і шэраг выкапнёвых раслін.

1880 год. У Магілёве нарадзіўся юрыст-міжнароднік Мікалай Краўчанка.

Паходзіў з магілёўскіх дваран. Прафесар Томскага універсітэта, стацкі саветнік (1913 год) кавалер ордэна святой Ганны. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі падтрымаў бальшавікоў і застаўся на прафесарскай пасадзе.

Займаўся міжнародным гуманітарным правам і тэмай правоў працоўных.

1885 год. Нарадзіўся Альбрэхт Антоні Радзівіл.

Палітычны дзеяч, адзін з лідараў «віленскіх кансерватараў». Падтрымліваў БНР.

Прыхільнік беларускай нацыянальнай ідэі. Сябе вызначаў як «тутэйшы».

Падчас Першай сусветнай вайны дазволіў на тэрыторыі Нясвіжскага замка размясціць шпіталь, штаб 2-й рускай арміі.

Арганізатар у Нясвіжы з’езда Радзівілаў (1915). Фінансаваў стварэнне польскіх войск у расійскай арміі.

У 1926 годзе на яго жыццё ажыццявіў замах з засады будучы Герой Савецкага Саюза і старшыня кіраўскага калгаса “Рассвет” Кірыл Арлоўскі.

З’яўляўся дзеячам Віленскага таварыства дабрачыннасці: падтрымліваў школы, студэнтаў, артыстаў, касцёлы. Займаўся аднаўленнем Нясвіжскага замка.

Памёр 18 снежня 1935 года ў Варшаве. Пахаваны ў радавой спачывальні.

1888 год. Дзень нараджэння шарыкавай асадкі: атрыманы першы патэнт на яе выраб Джонам Лаўдам.

У 1916 годзе на сваю мадэль асадкі атрымаў патэнт Ван Вечтэн Райзберг, у канцы 1930-х – венгерскі журналіст Джозэф Ласла Біро, у 1943 – амерыканец Мілтан Рэйналдс, у 1958 – француз Марсэль Бік (мадэль BIC).

1905 год. Нарадзіўся Андрэй Бембель.

Беларускі скульптар. Народны мастак Беларусі.

Аўтар бюстаў і помнікаў выбітных дзеячоў, элементаў аздаблення Дома ўрада, заляў Прэзідыума Вярхоўнага Савета, Тэатра оперы і балета БССР, купалаўскага тэатра, Дома Чырвонай арміі, гарэльефа «9 Мая 1945 года» Манумента Перамогі ў Мінску і іншых.

Адзін з аўтараў Кургана Славы Савецкай Арміі (1969), мемарыяльнага комплексу «Брэсцкая крэпасць-герой» (1971).

1918 год. Чырвоная армія змяніла нямецкія каравулы ў Магілёве.

У гэты дзень да гатэля «Брыстоль» на Дваранскай вуліцы на двух аўтамабілях прыбылі каравулы Чырвонай арміі і замянілі нямецкія, якія ахоўвалі важныя аб’екты горада. Пасля гэтага астатнія часткі кайзераўскіх войск пакінулі горад – толькі каля моста праз Дняпро можна было назіраць нямецкі пост.

1919 год. У газеце «Беларусь» апублікаваны верш Макара Краўцова «Мы выйдзем шчыльнымі радамі».

Стаў гімнам Беларускай Народнай Рэспублікі, таксама яго называюць “Ваярскі марш” ці “Ваяцкі гімн”.

1921 год. Афіцыйна адкрыўся Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Першыя рэальныя крокі да яго стварэння зрабіў Народны сакратарыят Беларускай Народнай Рэспублікі ў сакавіку 1918 года.

Працу над праектам універсітэта ўзначальвалі М. Доўнар-Запольскі, Я. Карскі.

11 ліпеня 1921 года абнародаваны тэкст Дэкрэта аб адкрыцці БДУ.

Першым рэктарам стаў гісторык Уладзіміра Пічэта.

1 лістапада 1921 г. на трох факультэтах – рабочым, медыцынскім і грамадскіх навук – пачаліся заняткі для 1390 студэнтаў. Працавалі 14 прафесараў, 59 выкладчыкаў і 10 асістэнтаў.

Зараз у БДУ 26 факультэтаў, інстытутаў, 191 кафедра, 16 корпусаў, 8 000 супрацоўнікаў, 25 500 студэнтаў.

1921 год. У в. Аўсімавічы Бабруйскага раёна нарадзіўся Архіпенка Фёдар Фёдаравіч.

Герой Савецкага Саюза, лётчык-ас. Збіў асабіста 30 самалётаў праціўніка.

1936 год. Нарадзіўся Генадзь Цыхун.

Беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук, прафесар. Акадэмік Міжнароднай акадэміі Еўразіі, сябра Міжнароднага камітэта славістаў.

Старшыня Камісіі ТБМ імя Ф. Скарыны (1991-1993), член Дзяржаўнай камісіі (1993-1994) па ўдакладненні правапісу беларускай мовы (старшыня Ніл Гілевіч).

Аўтар больш за 300 прац па тыпалогіі славянскіх моў і іх сувязях, моўных саюзах, гаворках Палесся і праблеме праславянскай мовы, па беларускай этымалогіі і дыялектнай мове, гісторыі і бібліяграфіі беларускай мовазнаўчай славістыкі.

Суаўтар «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» і «Тураўскага слоўніка».

1936 год. памёр Фердынанд Рушчыц.

Беларускі мастак, педагог.

Майстра краявідаў, ён бачыў тэмы для сваіх прац у кожным фрагменце беларускай прыроды.

Працаваў над кніжнай графікай: аформіў звыш 50 кніг. Аўтар дэкарацый для 15 тэатральных пастановак.

Палотны захоўваюцца ў музеях Польшчы, Літвы, Расіі, Беларусі, еўрапейскіх і амерыканскіх зборах.

Браў удзел у рэстраўрацыі Маці Божай Вострабрамскай.

Працаваў старшынёй камісіі па ахове помнікаў старажытнасці.

1988 год. Разагнаны міліцыяй мітынг-рэквіем «Дзяды» ў Мінску.

Арганізатары – Таварыства маладых літаратараў пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі «Тутэйшыя» на чале з А. Бяляцкім (Лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру 2022 года), «Мартыралог Беларусі» і аргкамітэт БНФ пад кіраўніцтвам З. Пазняка.

Асноўным акцэнтам Дзядоў было ўшанаванне памяці і адкрыццё праўды пра рэпрэсіі.

Мінгарвыканкам не даў дазволу на мітынг. Улады кінулі вялікія сілы з мэтай недапушчэння правядзення мітынгу.

Былі задзейнічаны 600 міліцыянтаў, курсанты навучальных устаноў МУС СССР, 30 міліцэйскіх, 2 пажарных машыны.

Улады спынілі рух двух апошніх станцый метро. Пасля 14:00 каля Маскоўскіх могілках міліцыя пад кіраўніцтвам міністра ўнутраных спраў Віктара Піскарова напала на дэманстрантаў, выкарыстоўвала газ «чаромха», гумавыя дубінкі.

Былі затрыманы 72 актывісты.

1993 год. Памёр Мікалай Цішачкін.

Беларускі акцёр. Заслужаны артыст.

Усе жыццё прысвяціў служэнню ў Беларускім тэатры імя Якуба Коласа.

Сярод роляў беларускага рэпертуару: Шкаляр, Самахвальскі («Несцерка» В. Вольскага), Тата («Зацюканы апостал» А. Макаёнка), Віктар Пятрэня («Вайна пад стрэхамі» паводле А. Адамовіча), Аляксандр II («Кастусь Каліноўскі» У. Караткевіча), а такжа ролі ў пастаноўках па п’есах А. Астроўскага, Ф. Дастаеўскага, А. Чэхава, У. Шэкспіра і іншых.

2019 год. У вёсцы Сава Горацкага раёна адкрылі памятны знак рэпрэсаванаму ў сталінскія часы пісьменніку-земляку Васілю Кавалю.

Васіль Каваль быў адной з ахвяр “чорнай ночы” беларускай культуры, калі ў ноч з 29 на 30 кастрычніка былі расстраляны 132 дзеячы культуры і навукі.

Дзень у гісторыі. 29 кастрычніка. Палонны расійскі цар пакланіўся ў ногі каралю Рэчы Паспалітай. Пачатак Вялікай дэпрэсіі. «Чорная ноч» беларускай літаратуры і навукі

Навіна ад 29 кастрычніка, 2026

Сусветны дзень барацьбы з інсультам (з 2006 года).

Праводзіцца з мэтай закліку да актыўных дзеянняў у барацьбе супраць гэтага захворвання. Галоўная задача акцый, якія праводзяцца ў гэты дзень, – павышэнне дасведчанасці сусветнай супольнасці, і перш за ўсё моладзі, аб праблеме інсульту, важнасці правільнага і своечасовага аказання першай дапамогі, бо менавіта своечасова аказаная першая дапамога ў многіх выпадках дапамагае не толькі захаваць жыццё, але і прадухіліць інваліднасць.

1611 год. Цар маскоўскі Васіль IV Шуйскі паўстаў як палонны перад Сенатам, каралём і вялікім князем Жыгімонтам Вазам у Варшаве.

Па перапоўненых радасным натоўпам вуліцах Варшавы правезлі “жывыя трафеі”: узятага ў палон цара Васіля Шуйскага, групу рускіх дыпламатаў і военачальнікаў.

Затым Шуйскага ўвялі ў каралеўскі замак і ён пакланіўся Жыгімонту ў ногі.

Ян Матэйка, “Прадстаўленне палоннага цара Васіля Шуйскага Сенату і Жыгімонту III у Варшаве ў 1611 годзе.”

1861 год. Памёр Павал Шпілеўскі.

Беларускі этнограф, пісьменнік, публіцыст і тэатральны крытык.

Сабраў цікавыя звесткі з археалогіі, з гісторыі гарадоў, мястэчак і вёсак Беларусі, пагаворкі, апісанні побыту, павер’яў, абрадаў і звычаяў беларускага народу, становішча сельскай гаспадаркі і прамысловасьці.

Адзначыў самабытнасьць беларускай мовы. Цэнтральная думка творчасці: беларусы — найстаражытнейшыя ў славянскім свеце.

Аўтар кнігі “Путешествие по Полесью и Белорусскому краю”.

У гонар вучонага названа вуліца ў Мінску.

1918 год. Нарадзіўся Іосіф Абраміс.

Беларускі дырыжор, заслужаны дзеяч мастацтваў.

Прапрацаваў у Дзяржаўным тэатры оперы і балета, Дзяржаўным тэатры музычнай камедыі БССР.

Кіраваў пастаноўкай шматлікіх опер і балетаў, у тым ліку «Баль-маскарад» і «Атэла» Дж. Вердзі, «Князь Ігар» А. Барадзіна, «Марынка» Р. Пукста, «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага, «Спартак» А. Хачатурана, «Несцерка» Р. Суруса.

Памёр 29 верасня 1984 года.

1929. “Чорны аўторак” на нью-ёркскай фондавай біржы – канчаткова абваліўся рынак акцый. Пачатак Вялікай дэпрэсіі.

Адбыўся на пяты дзень “біржавы ліхаманкі”.

Скалануў эканоміку ЗША і стаў “спускавым кручком” Вялікай дэпрэсіі – працяглага эканамічнага крызісу ў сусветнай эканоміцы, які афіцыйна скончыўся ў 1940 годзе. Але рэальна эканоміка ЗША стала аднаўляцца толькі пасля Другой сусветнай вайны.

Вялікая Дэпрэсія была сінхронная, усёабдымная і закранула ўсе галіны сусветнай эканомікі. Сваю назву гэты перыяд атрымаў дзякуючы эмацыйнаму стану, у якім знаходзілася грамадства. Людзі сапраўды пагрузіліся ў стан дэпрэсіўнага здранцвення.

1937 год. «Чорная ноч» беларускай літаратуры і навукі.

У Мінску расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату Беларусі, усяго — каля 160 чалавек, у тым ліку літаратары

Васіль Каваль, Майсей Кульбак, Анатоль Вольны, Платон Галавач, Алесь Дудар, Міхась Зарэцкі, Юрка Лявонны, Валеры Маракоў, Васіль Сташэўскі, Міхась Чарот, Арон Юдэльсон,

наркомы асветы і юстыцыі Аляксандр Чарнушэвіч і Максим Ляўкоў, рэктары БДУ Ананій Дзякаў і Язэп Каранеўскі.

Поўны Спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года можна пабачыць тут.

1938 год. Нарадзіўся Янка Саламевіч.

Беларускі літаратуразнавец, фалькларыст, бібліёграф, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1971). Сустваральнік і рэдактар выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя».

Увёў у навуковы ўжытак невядомыя матэрыялы пра жыццё і творчасць многіх пісьменнікаў, у тым ліку Ф. Багушэвіча, Я. Лучыны, Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча.

Аўтар першага на Беларусі «Слоўніка беларускіх псеўданімаў (XVI—XX стст.)». Склаў бібліяграфічны даведнік «Беларускі фальклор (1926—1963)», складальнік зборнікаў, кнігі твораў многіх аўтараў.

Перакладчык на беларускую мову навуковых прац, падручнікаў, мастацкіх твораў.

Памёр 31 ліпеня 2012 года.

1945 год. Нарадзіўся Мікалай Казак.

Беларускі фізік, акадэмік НАН Беларусі.

Доктар фізіка-матэматычных навук. Дырэктар Інстытуту фізікі АН Беларусі.

Аўтар больш як 320 навуковых прац.

1952 год. У Пінску знішчана сінагога – найстарэйшая з захаваных на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

Пачала будавацца ў 1506 годзе, калі пінскі князь Фёдар з жонкай Аленай з роду Алельковічаў падпісалі грамату і выдзелілі ўчастак пад сінагогу і могілкі.

Каменная Вялікая, “Велка” сінагога належала цеху краўцоў – “Сінагога краўцоў”. Гарэла пры асадзе казакоў Б. Хмяльніцкага ў 1648, рускіх войск 1656 года. Кожны раз аднаўлялася.

Разабрана на цэглу.

1969 год. Нараджэнне Інтэрнэту (Internet, ад Interconnected Networks).

У 21:00 паміж двума першымі вузламі сеткі ARPANET, якія знаходзіліся на адлегласці ў 640 км — у Каліфарнійскім універсітэце Лос-Анджэлеса і ў Стэнфардскім інстытуце — правялі першую перадачу дадзеных. Перадалі ўсяго 2 сімвалы «LO» (планавалася перадаць «LOG» – LOGIN).

Кожны трэці зямлянін карыстаецца сецівам.

Сучасны Інтэрнэт мае таксама мноства сацыяльных і культурных аспектаў. Інтэрнэт — гэта адбітак сучаснага грамадства і светапогляду.

Разам з Інтэрнэтам з’явіліся Інтэрнэт супольнасці (сацыяльныя сеткі), Інтэрнэт-залежнасць, Інтэрнэт-знаёмствы, Кіберпанк.

1989 год. На Дзяды ў Курапатах адбыўся мітынг у памяць ахвяр сталінскіх рэпрэсій.

Шматтысячная калона людзей прайшла ад Усходніх могілак да Курапат, дзе адбыўся мітынг-рэквіем па забітых, устаноўлены сяміметровы «Крыж Пакуты».

У той дзень усе прысутныя верылі, што, падымаючы гэты крыж над магіламі нявінна забітых, мяняецца наша краіна, што больш такое на нашай зямлі не паўторыцца.

Курапаты – сімвал барацьбы за незалежнасць, супраць камуністычнай ідэалогіі.

Пасля прыходу да ўлады А. Лукашэнкі было здзейснена некалькі спробаў прынізіць гістарычную каштоўнасць курапацкіх пахаванняў і даказаць, што расстрэлы ў тут праводзілі фашысты.

7 кастрычніка 2007 года вандаламі знішчаны «Крыж пакут».

6 лістапада 2018 года з санкцыі Міністэрства культуры быў устаноўлены памятны знак: канструкцыя са звонам, на якую нанесены надпісы на чатырох мовах, афіцыйных у даваеннай БССР (беларуская, руская, ідыш і польская).

1998 год. У ЗША паляцеў у космас самы стары астранаўт – Джон Глен.

Ён адважыўся паляцець ва ўзросце 77 гадоў і 103 дні.

Гэта быў яго другі палёт, бо ў першы раз у космас ён лётаў 20 лютага 1962 года.

Джон Глен – першы амерыканскі астранаўт і трэці ў свеце пасля савецкіх касманаўтаў Юрыя Гагарына і Германа Цітова.

2017 год. Памёр Георгій Паплаўскі.

Беларускі графік, жывапісец. Народны мастак Беларусі.

Акадэмік НАН Беларусі, Акадэміі мастацтваў СССР, Расійскай Акадэміі мастацтваў. Заслужаны дзеяч мастацтваў.

Кіраўнік «Творчых акадэмічных майстэрняў графікі» Міністэрства культуры.

Мастак шырокага дыяпазону, валодаў тэхнікамі лінагравюры, літаграфіі, афорта, сухой іголкі, малюнка пяром.

Афармляў творы Я. Купалы, Я. Коласа (Дыплом “Найпрыгажэйшая кніга свету”, Лейпцыг, 1968, за кнігу «Новая зямля»), А. Куляшова, В. Быкава, А. Адамовіча, школьныя падручнікі.

Узнагароджаны многімі міжнароднымі дыпломамі, медалямі.

Дзень у гісторыі. 28 кастрычніка. Паэма Міколы Гусоўскага «Песня пра зубра». Адкрыццё статуі Свабоды. Пажар у Бакінскім метро

Навіна ад 28 кастрычніка, 2026

Міжнародны дзень анімацыі (International Animation Day, з 2002 года).

Устаноўлены ў гонар дэманстрацыі 28 кастрычніка 1892 года ў Парыжы “аптычнага тэатра” Эміля Рэйна.

Таленавіты вынаходнік упершыню публічна прадэманстраваў свой апарат праксінаскоп, які паказваў рухомыя карцінкі.

Гэта дата стала адпраўным пунктам адліку анімацыйнага кіно.

У гонар гэтага дня сеансы мультфільмаў адначасова праходзяць ў больш чым 110 краінах свету.

1523 год. У Кракаве выйшла з друку паэма беларуска-польскага паэта Міколы Гусоўскага «Песня пра зубра».

У паэме яскрава выражаны патрыятычны заклік да яднання і дружбы розных па веры і культуры еўрапейскіх народаў перад пагрозай турэцкага і татарскага нашэсця, услаўленне дзейснай, свабоднай, гарманічна развітой і мужнай асобы, ідэя патрыятызму і антываенны пафас.

Усе часткі твора аб’яднаны тэмай лёсу радзімы, адданасці роднай зямлі.

Паэма – мастацка-гістарычны гімн прыгажосці роднай зямлі.

Зубр у паэме — алегарычны вобраз роднага краю, сімвал яго магутнасці.

1884 год. Нарадзіўся Фларыян Ждановіч.

Беларускі акцёр, рэжысёр, тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра.

Працаваў акцёрам у польскіх тэатрах Беларусі, Вільні, сустваральнік і кіраўнік Першага таварыства драмы і камедыі, Беларускага дзяржаўнага тэатра (цяпер – Купалаўскага).

Зрабіў першыя пастаноўкі беларускай драматургічнай класікі, паводле твораў Я. Купалы, Я. Коласа, Ф. Аляхновіча, У. Галубка, К. Каганца, К. Буйло і іншых.

Арыштаваны ДПУ БССР у 1930 годзе, асуджаны да 5 гадоў лагераў.

У 1937 годзе арыштаваны паўторна і расстраляны ў 1938 ці ў 1942 годзе.

1886 год. Адбылося афіцыйнае адкрыццё статуі Свабоды ў Нью-Ёрку.

Падарунак французскіх грамадзян да 100-годдзя амерыканскай рэвалюцыі, прыбыў з Францыі 17 чэрвеня 1886 года і складаўся з 350 частак.

Стваральнікі Ф. Бартольдзі і Густаў Эйфель.

Статуя ўстаноўлена на востраве Свабоды ў вусці ракі Хатсан / Гудзон.

Багіня Свабоды трымае паходню ў правай руцэ і падабенства кнігі ў левай. Надпіс на ёй лацінскімі літарамі “JULY IV MDCCLXXVI” значыць “4 ліпеня 1776”. Гэта дата падпісання Дэкларацыі Незалежнасці ЗША.

Адна нага статуі абапіраецца на разбітыя кайданы.

Сем зубцоў у яе кароне сімвалізуюць сем мораў ці сем кантынентаў.

Вышыня ад зямлі да кончыка паходні – 93 метры, вышыня самой статуі, ад верху пастамента да паходні – 46 метраў.

Унутры цокаля знаходзіцца Музей засялення Амерыкі і гісторыі самой статуі.

У 1984 годзе статуя ўнесена ў спіс аб’ектаў культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

1904 год. У в. Гайшын сённяшняга Слаўгарадскага раёна нарадзіўся Парфён Савіцкі.

Беларускі гісторык, дзяржаўны дзеяч. Кандыдат гістарычных навук.

Працаваў дырэктарам пачатковай школы, старшынёй Гайшынскага сельсавета, сакратаром Прапойскага райвыканкама, на партыйных пасадах у Мінску.

У 1938-1941 і 1943-1946 гадах – рэктар БДУ, у 1941-1943 – рэктар Педагагічнага інстытута ў Ніжнім Тагіле.

У 1949-1952 гадах – дацэнт гістарычнага факультэта БДУ.

Памёр у 1968 годзе.

1922 год. Нарадзіўся Міхась Даніленка.

Беларускі пісьменнік.

Працаваў у газеце «Гомельская праўда».

Аўтар апавяданняў, васьмі зборнікаў аповесцей і апавяданняў, некалькіх кніг прозы для дзяцей.

1925 год. Створана Пінская каталіцкая дыяцэзія.

Уваходзіць у склад Мінска-Магілёўскай мітраполіі, займае тэрыторыю Брэсцкай і Гомельскай абласцей.

Цэнтр у Пінску.

Дыяцэзія аб’ядноўвае Баранавіцкі, Брэсцкі, Гомельскі, Ляхавіцкі, Мазырскі, Пінскі і Пружанскі дэканаты.

1937 год. «Тройка» НКВД Заходне-Сібірскага краю прысудзіла да расстрэлу архіепіскапа Паўліна Крошачкіна, які ў 1933–1935 гадах быў архіепіскапам Магілёўскім.

Яго арыштавалі ў Магілёве ў 1935 годзе, а 3 лістапада 1937-га расстралялі ў Сіблагу. Пазней Паўлін быў прылічаны да ліку свяшчэннамучанікаў.

1939 год. У Беластоку пачаўся Народны Сход Заходняй Беларусі.

Скончыўся 30 кастрычніка.

Праходзіў у будынку гарадскога тэатра. На парадку дня сходу быў разгляд пытанняў:

Аб уваходжанні Заходняй Беларусі ў склад БССР

Аб дзяржаўным ладзе.

Аб канфіскацыі памешчыцкіх зямель.

Аб нацыяналізацыі банкаў і буйной прамысловасці.

Сход зацвердзіў Дэкларацыю аб уваходжанні Заходняй Беларусі ў склад БССР.

ФОТА – Будынак беластоцкага тэатра па вул. Электрычнай, 12, у якім праходзіў Народны Сход Заходняй Беларусі.

1945 год. У Мінску закладзены парк Перамогі.

Буйнейшы парк сталіцы. Размешчаны побач з Камсамольскім возерам на плошчы 200 гектараў.

У парку 33 тысячы дрэў, 25 тысяч кустоў. На беразе возера размешчаны лодачная станцыя, водна-вяслярная база, дзіцячая зона з пляцоўкамі для гульняў і заняткаў спортам, Палац піянераў і школьнікаў.

Каля парка 2 ліпеня 2014 года адкрыты новы будынак Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны.

20 верасня 2013 года парку была прысвоена назва Музейна-паркавы комплекс «Перамога».

1995 год. Адбыўся пажар у бакінскім метро.

Найбуйнейшы па колькасці ахвяр інцыдэнт у гісторыі метрапалітэнаў свету.

Загінула 3 выратавальнікі, 286 пасажыраў, у тым ліку 28 дзяцей. Колькасць параненых склала 270 чалавек.

У адным з вагонаў загарэўся цягавы рухавік. Машыніст спыніў цягнік у вузкім тунэлі. З-за дрэннай вентыляцыі і слабой асветленасці тунэлю многія пасажыры задыхнуліся або былі заціснуты ў паніцы.

2002 год. Памёр Леанід Давідзенка.

Беларускі скульптар, жывапісец, графік, педагог.

Унёс значны педагагічны ўклад у развіццё беларускай скульптурнай школы. Яго вучнямі з’яўляюцца А. Козел, А. Фінскі, У. Слабодчыкаў, М. Пятруль, А. Шапо, І. Арцімовіч, М.Шняк, А. Мядзведеў.

Аўтар многіх скульптур, у тым ліку «Лета» (фантан на праспекце Пераможцаў у Мінску), «Сымон-музыка», «Чорная панна» (Нясвіж).

У 1979 годзе скульптура «Юнак з вавёркай» экспанавалася на выставе ў Лондане.

Яго творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі і ў Рускім музеі.

Дзень у гісторыі. 27 кастрычніка. Дзень памяці Вітаўта Вялікага, вынаходніка ксілафона Міхаіла Гузікава са Шклова. Бітва пад Чавусамі

Навіна ад 27 кастрычніка, 2026

Міжнародны дзень школьных бібліятэк (International School Library Day, 4-ы чацвер кастрычніка, з 1999 года)

Накіраваны на прыцягненне ўвагі грамадства да стану школьных бібліятэк, фарміравання і папаўнення іх літаратурных фондаў.

Сёння мэта кожнай школьнай бібліятэкі – забяспечыць усім членам супольнасці ўстановы адукацыі роўны доступ да інфармацыі, а галоўнае адрозненне школьных бібліятэк ад публічных заключаецца ў тым, што яны арыентаваны галоўным чынам на вучняў і каардынуюць усе інфармацыйныя матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца ва ўстановах адукацыі.

Доступ да ўсіх рэсурсаў школьных бібліятэк бясплатны.

Гэта дазваляе вучням незалежна ад іх сацыяльна-эканамічнага статусу атрымліваць неабходныя для навучання веды.

Сусветны дзень аўдыёвізуальнай спадчыны (з 2005 года).

Устаноўлены ў гонар дня прыняцця ў 1980 годзе Рэкамендацыі аб ахове і захаванні рухомых выяў, прыняцці мер па прызнанні важнасці і неабходнасці аўдыёвізуальнай спадчыны самабытнасці народаў.

Аўдыёвізуальныя дакументы, такія як фільмы, радыё- і тэлевізійныя праграмы, аўдыё і відэазапісы з’яўляюцца асноўнымі носьбітамі першаснай інфармацыі ХХ і ХХI стагоддзяў.

1430 год. Ва ўзросце 80 гадоў памёр Вітаўт Вялікі.

Вялікі князь літоўскі (1392-1430), кароль гусітаў.

Адзін з найбольш вядомых кіраўнікоў Вялікага Княства Літоўскага, яшчэ пры жыцці празваны Вялікім.

Ахрышчаны першы раз па каталіцкаму абраду пад імем Віганд (1382), другі раз па праваслаўнаму (1384), трэці раз (1386) па каталіцкаму абраду пад імем Аляксандр.

Разам з Ягайлай разграміў нямецкіх рыцараў у Грунвальдскай бітве 1410 года. Праводзіў палітыку цэнтралізацыі дзяржавы, паступова ліквідаваў буйныя ўдзельныя княствы.

За ім ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад Пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да Галіцыі, пры ім беларускія гарады пачалі атрымліваць Магдэбургскае права.

У гонар вялікага князя Вітаўта названа мноства аб’ектаў у Літве, Беларусі і Польшчы. Пастаўлены шматлікія помнікі.

Выявы Вітаўта змешчаны на помніках “Тысячагоддзе Расіі» у Вялікім Ноўгарадзе (1862) і “990-годдзе Брэста” (2009).

1658 год. Бітва пад Чавусамі.

У гэтай бітве 14-тысячнае войска казацкага палкоўніка Нячая, які перайшоў на бок Рэчы Паспалітай, сышлося з маскоўскім войскам ваяводаў Казлоўскага і Змеява.

Іван Нячай паходзіў з мсціслаўскай шляхты, зяць Багдана Хмяльніцкага. З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы супраць Рэчы Паспалітай 1654 – 1667 гадоў быў на баку першай, абвясціў сябе “палкоўнікам чавускім і новабыхаўскім”. У 1658 годзе Іван Нячай перайшоў на бок Рэчы Паспалітай і пачаў масіраваныя баявыя дзеянні супраць войскаў Маскоўскай дзяржавы, узяўшы пад кантроль Стары і Новы Быхаў, Рослаў, Галоўчын, Барысаў, дэблакаваўшы асаджаны Мсціслаў. Мяшчане Крычава самі паднялі паўстанне супраць акупантаў і перайшлі на бок Нячая.

1837 год. У нямецкім Ахене памёр ураджэнец Шклова Міхаіл Гузікаў.

Беларускі музыка, які распрацаваў уласную мадэль ксілафона.

Удасканаліў беларускі народны інструмент брусочкі, з чаго і атрымаўся сучасны ксілафон.

Гастраляваў з ім у Аўстрыі, Германіі, Бельгіі і Францыі, выконваючы творы Паганіні, Вебера і Гумеля, а таксама беларускія народныя мелодыі.

У 1836 годзе ў Вене выйшла кніга вядомага музыказнаўца Шлёзінгера «Міхаіл Гузікаў і яго інструмент з дрэва і саломы».

1890 год. Нарадзіўся Віктар Шутовіч.

Беларускі каталіцкі святар, прыхільнік беларусізацыі касцёла.

Пад час службы ў касцёле Святога Іосіфа ў Барадзенічах Браслаўскага павета быў асуджаны польскімі ўладамі за казанні на беларускай мове.

Служыў вікарыям і прэфектам каля Беластока, у мінскім Чырвоным касцёле (1944-1945).

У 1945 годзе арыштаваны НКУС, асуджаны на 10 гадоў турмы.

У 1955 годзе атрымаў парафію (нелегальна) ў Барысаве, дзе і памёр у 1960 годзе.

Апрацаваў зборнік «Калядныя песні», выдадзены Нінай Абрамчык у Берліне.

1907 год. Памёр Зыгмунт Чаховіч.

Адзін з кіраўнікоў паўстання 1863-1864 гг., бібліяфіл.

За ўдзел у паўстанні прыгавораны да расстрэлу, які заменены 12 гадамі катаргі ў Нерчынскіх рудніках.

У ягоным маёнтку Малыя Бясяды (цяпер Лагойскі раён) Янка Купала ўпершыню пазнаёміўся з нелегальнай літаратурай, даведаўся пра паўстанне, карыстаўся багатай бібліятэкай.

Гэты «ідэаліст і летуценнік» паўплываў на фарміраванне светапогляду Купалы.

Вобраз Чаховіча адлюстраваны ў п’есе У. Караткевіча «Калыска чатырох чараўніц».

1911 год. Нарадзіўся Мікола Лобан.

Беларускі пісьменнік і мовазнавец. Заслужаны работнік культуры. Кандыдат філалагічных навук.

Працаваў у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР, загадчыкам рэдакцыі выдавецтва «Беларуская савецкая энцыклапедыя».

Аўтар апавяданняў, мовазнаўчых даследаванняў, эсэ і крытычных артыкулаў па праблемах пісьменніцкага майстэрства, псіхалогіі творчасці. У 1986 годзе выйшлі Выбраныя творы ў 3-х тамах.

Адзін са складальнікаў «Правілаў беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» (1959), «Арфаграфічнага слоўніка» (з М. Суднікам, 1948), «Руска-беларускага слоўніка» (1953), «Беларуска-рускага слоўніка» (1962), кіраваў падрыхтоўкай «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» ў 5-ці тамах (1977-1984).

1986 год. Памёр Аркадзь Мардвілка.

Беларускі лінгвіст, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук.

Аўтар вершаў, твораў прозы, крытычных матэрыялаў. Член «Маладняка».

Выкладаў англійскую мову ў вну Мінску, Ташкента, быў перекладчыкам англійскай тэхнічнай літаратуры ў Маскве.

Арыштаваны ДПУ ў 1933 годзе. Прыгавораны да 3 гадоў высылкі. З 1935 года і да смерці жыў у Ташкенце.

Падрыхтаваў працы па методыцы выкладання англійскай мовы і рускай фразеалогіі. Перакладаў на рускую мову з англійскай і узбекскай.

1989 год. Беларусь зрабіла першы крок каб стаць бяз’ядзернай тэрыторыяй.

На вайсковай базе пад в. Станькава Дзяржынскага раёна, паводле савецка-амерыканскага дагавору пра ліквідацыю ракет сярэдняй і малой дальнасці, знішчана апошняя ракета ОТР-23 (SS-23).

Станькава ўзгадваецца з 1407 года. Належыла Радзівілам, Чапскім. Тут размешчаны сядзібна-паркавы комплекс Чапскіх, Царква Святога Мікалая, магіла піянера-героя Марата Казея.

1990 год. У польскай Гайнаўцы ў новым будынку адкрыўся Беларускі этнаграфічны музей Таварыства «Музей і асяродак белару́скай культуры ў Га́йнаўцы»

Таварыства зарэгістравана 20 чэрвеня 1984 года. Мэта Таварыства – захаванне культурнай спадчыны беларусаў Польшчы. Аб’ядноўвае каля 100 сяброў.

Будаўніцтва будынку пад асяродак і музей вялося 20 гадоў. Удзел у ім бралі польскія прадпрымальнікі, установы і простыя жыхары, беларусы замежжа.

2011 год. Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь выпусціў у абарачэнне памятныя манеты “Максім Багдановіч – 120 гадоў”: срэбную наміналам 10 рублёў і медна-нікелевую ў 1 рубель.

Наклад па 2000 адзінак. Манеты адчаканены Манетным дворы Польшчы.

На аверсе маецца арнамент, які выкарыстаны пры афармленні зборніка вершаў “Вянок”, на рэверсе – рэльефная выява партрэта Максіма Багдановіча, надпісы: “Максім Багдановіч”, “1891–1917”, арнаментальны матыў з васількоў.

Дзень у гісторыі. 26 кастрычніка. Вынайдзены аловак. Магілёўская Стаўка не прызнала бальшавіцкі пераварот. Нарадзіўся А. Сыс

Навіна ад 26 кастрычніка, 2026

1492 год. Вынайдзены аловак з грыфелем.

Гэта адбылося пасля адкрыцця ў Кембрыджы вялікага радовішча графіту. Першы просты аловак быў вельмі падобны на сучасны па шматлікіх параметрах.

Аловак вырабляецца ў наш час з парашку спаленай косці, змацаванага раслінным клеем. Малюнак такім алоўкам мае глыбока чорны, матавы, аксамітны тон.

Першыя каляровыя алоўкі з’явіліся на землях сучаснай Танзаніі 7 тысяч гадоў таму, і вырабляліся з сала дзікіх жывёл, вокісу жалеза, здробненых скальных пародаў.

Графітны аловак складаецца з мінералу графіту з дамешкай спецыяльных гатункаў гліны.

Свінцовы і сярэбраны алоўкі шырока ўжываліся да ХVІ стагоддзя і вырабляліся з адпаведных металаў. Рысунак сярэбраным алоўкам мае цёмна-шэры тон, з часам набывае карычневае адценне. Рысункаў свінцовым алоўкам збераглося вельмі мала, бо ім рабілі падрыхтоўчыя накіды пры маляванні іншай тэхнікай.

1635 год. Нарадзіўся Міхал Казімір Радзівіл.

Дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

Стольнік, крайчы і падчашы вялікі літоўскі, кашталян і ваявода віленскі, падканцлер вялікі літоўскі і гетман польны літоўскі.

Шчыры каталік. Фундатар навукоўцаў.

Падчас шведскіх войнаў адважна бараніў край, праявіў сябе ў бітвах за вызваленне захопленых маскоўскімі войскамі тэрыторый у вайну 1654-1667 гадоў.

Удзельнік Хоцінскай бітвы (1673).

Быў старостам многіх месцаў, у тым ліку гомельскім, крычаўскім, прапойскім.

1810 год. Нарадзіўся Генрых Дмахоўскі (Генры Д. Сандэрс).

Беларускі і амерыканскі скульптар. Удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях Беларусі, Літвы і Польшчы ў 1830-1860-я гады.

З 1852 года жыў у ЗША як Генры Д. Сандэрс. Для будынку кангрэсу ў Вашынгтоне стварыў бюсты Дж. Вашынгтона, Т. Джэферсана, Б. Франкліна, Т. Касцюшкі.

Паўстанцкі камісар Дзісенскага павета падчас паўстання 1863-1864 гадоў.

Загінуў 26 мая 1863 года ў баі з расійскімі карнікамі.

Пахаваны на курганным могільніку каля в. Бірулі Докшыцкага раёна.

У маі 2020 года на яго магіле быў усталяваны помнік.

1842 год. Нарадзіўся Васіль Верашчагін.

Найбольш вядомы рускі жывапісец-баталіст.

Вандраваў па Расіі, Заходняй Еўропе, Азіі, Кубе, ЗША.

Аўтар кніг замалевак падарожжаў, прац па тэорыі мастацтва. Меў выставы ў многіх краінах свету.

У тэматычных серыях карцін «Туркестанская», «Балканская», на тэму вайны 1812 і іншых паказаў жорсткія будні вайны.

У яго творах рамантычнае ўвасабленне ваенных сутыкненняў саступіла месца філасофскім разважанням пра вайну («Апафеоз вайны», «Нападаюць знянацку»), выкрыццю рэлігійнага фанатызму, каланіялізму.

Загінуў у Порт-Артуры пры выбуху на браняносцы «Петрапаўлаўск» 13 красавіка 1904 года падчас замалёвак у сваім рабочым нататніку.

У яго гонар названы вуліцы ў Мінску, Брэсце.

1880 год. Нарадзіўся Дзмітрый Карбышаў.

Фартыфікатар, найбуйнейшы вучоны – ваенны інжынер, генерал-лейтэнант. Доктар ваенных навук, прафесар Акадэміі Генштаба. Герой Савецкага Саюза.

Сураспрацоўшчык і рэалізатар праекта будаўніцтва другога кальца абарончых умацаванняў Брэсцкай крэпасці (1913), рэканструкцыі яе цытадэлі (1939), праектант абарончых збудаванняў уздоўж заходняй мяжы – “лініі Сталіна”.

8 жніўня 1941 года каля ракі Дняпро каля в. Дабрэйка Шклоўскага раёна ў непрытомным стане быў захоплены ў палон.

18 лютага 1945 года ў Маўтгаўзене 500 палонных разам з Карбышавым на марозе аблівалі халоднай вадой, пасля чаго 64-гадовы генерал не выжыў.

1890 год. Нарадзіўся Янка Пачопка.

Беларускі аграном і публіцыст, свецкі праваслаўны і культурны дзеяч, удзельнік хрысціянскага руху пачатку XX стагоддзя.

Выдаў шэраг кніг сельскагаспадарчай тэматыкі. Выдавец рэлігійнага выдання «Праваслаўны Беларус». У 1939–1958 гадах працаваў аграномам.

Блізкі сябар Язэпа Драздовіча, які рыхтаваў ілюстрацыі да яго кніг, Міхася Машары.

Аўтар перакладаў з рускай мовы ў «Нашай Ніве», вершаў.

1901 год. Нарадзіўся Дзмітрый Маўчанскі, партызанскі камандзір.

Нарадзіўся ў вёсцы Рагатка Барысаўскага раёна. У гады Другой Сусветнай вайны – сакратар Магілёўскага падпольнага абкама партыі і кіраўнік Магілёўскага партызанскага злучэння. Яго імя носіць адна з вуліц абласнога цэнтра, ёсць мемарыяльная дошка.

1917 год. 26 кастрычніка па старым стылі ў магілёўскай Стаўцы адбылася першая рэакцыя на контррэвалюцыйны пераварот бальшавікоў і падзенне Часовага ўрада ў Петраградзе.

Пра падзенне і арышт Часовага ўрада магілёўцы даведаліся з газет 26-га кастрычніка. У горадзе ў гэты дзень адбылася надзвычайная нарада прадстаўнікоў нацыянальных, грамадскіх і палітычных арганізацый. У той жа дзень галоўнакамандуючы генерал Мікалай Духонін разам з камісарам Станкевічам заявілі пра непадпарадкаванне новаму бальшавіцкаму ўраду.

1944 год. На фронце, ва Ўсходняй Прусіі, загінуў Алесь Мілюць.

Беларускі паэт.

Аўтар вершаў, артыкулаў.

Асноўныя матывы творчасці — пратэст супраць сацыяльнай і нацыянальнай несправядлівасці, заклік да грамадзянскай актыўнасці і салідарнасці прыгнечаных, паэтызацыя маральнага самаўдасканалення, апяванне хараства роднага краю, новага сацыялістычнага жыцця.

1959 год. Нарадзіўся Анатоль Сыс.

Культавы беларускі паэт канца ХХ стагоддзя.

Сустваральнік Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» (1986), актыўны ўдзельнік «Талакі».

Яго паэзія, грамадзянянская і творчая пазіцыя аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў.

Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «Дзяды» 1987–1988 гадоў і мітынга супраць разбурэння Верхняга Горада ў Мiнску.

Памёр 4 мая 2005 года ад сардэчнага прыступу. Пахаваны ў роднай вёсцы Гарошкаў на Гомельшчыне.

1999 год. Памёр Анатоль Іверс.

Беларускі паэт.

За ўдзел у рэвалюцыйна-вызваленчым руху быў выключаны з Віленскай (1928), Клецкай (1929) і Навагрудскай (1931) гімназій.

Служыў у Польскім войску. Падчас Вялікай Айчыннай вайны — адзін з арганізатараў падпольнага антыфашысцкага руху на Слонімшчыне, выдаваў газету «Барацьба», партызаніў.

У пасляваенныя гады савецкія ўлады доўгі час не прызнавалі слонімскую падпольную арганізацыю, А. Іверса некалькі разоў безпадстаўна звальнялі з працы.

Аўтар шэрагу зборнікаў паэзіі.

2006 год. Беларускі навуковец, грамадскі дзеяч і палітык Аляксандр Мілінкевіч узнагароджаны Еўрапарламентам прэміяй імя Андрэя Сахарава «За свабоду думкі».

У кастрычніку 2005 года на Кангрэсе дэмакратычных сіл быў абраны «адзіным кандыдатам ад дэмакратычных сіл». Удзельнічаў у выбарах прэзідэнта Беларусі ў 2006 годзе.

У 2005-2007 гадах – старшыня Рады Аб’яднаных дэмакратычных сіл, у 2006-2016 гадах узначальваў Рух «За Свабоду».

Дзень у гісторыі. 25 кастрычніка. Нарадзіўся Віктар Тураў. Мільён тон на “Хімвалакно”

Навіна ад 25 кастрычніка, 2026

1858 год. Нарадзіўся Эдвард Пякарскі.

Беларускі этнограф, географ, фалькларыст. Акадэмік АН СССР, Сакратар Аддзялення Рускага геаграфічнага таварыства, аўтар прац па этнографіі якутаў і эвенкаў, складальнік слоўніка якуцкай мовы, «бацька» якуцкай літаратуры.

За ўдзел у народніцкім руху быў сасланы ў Якуцію (1881).

Даследаваў геаграфію, фальклор і мову, супрацоўнічаў з Усходне-Сібірскім аддзяленнем Рускага геаграфічнага таварыства.

Памёр у 1934 годзе. Пахаваны на ленінградскіх Смаленскіх лютэранскіх могілках.

1868 год. Нарадзіўся Карл Грыгаровіч.

Беларускі скрыпач і педагог. Інтэрпрэтатар скрыпічнай і квартэтнай класікі.

Гастраляваў па свеце: Амерыка, Азія, Афрыка.

Прафесар Маскоўскага філарманічнага вучылішча, Віцебскай народнай кансерваторыі, першая скрыпка ў квартэце герцага Мекленбургскага.

Арыштаваны ў 1921 годзе і прысуджаны да 3 гадоў прымусовых работ.

Да гэтага часу незразумела, памёр ён ад голаду ў заключэнні або быў расстраляны ў 1921 годзе.

1883 год. У Магілёве нарадзіўся бальшавік Мікалай Крысцінскі.

Савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, бальшавік. Нарадзіўся ў сям’і магілёўскага настаўніка гімназіі. Скончыў Віленскую гімназію з залатым медалём у 1901 годзе, потым юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбурскага універсітэта. З 1903 года ў РСДРП, з 1905-га – бальшавік.

Уваходзіў у склад савецкіх партыйных органаў, дыпламат – паўнамоцны прадстаўнік СССР у Германіі. У 1938 годзе расстраляны.

1884 год. Нарадзіўся Сяргей Дубінскі.

Беларускі археолаг і гісторык.

Разам з Аляксандрам Ляўданскім закладаў асновы беларускай археалогіі.

Даследаваў помнікі ранняга жалезнага веку і сярэднявечча Беларусі, у тым ліку Магілёўшчыны, гарадзішча Банцараўшчына.

Аўтар першых археалагічных карт Магілёўскай вобласці, Беларусі, першай бібліяграфіі па археалогіі Беларусі і сумежных краін.

У 1937 годзе абвінавачаны ў шпіёнскай дзейнасці на карысць Польшчы і расстраляны.

1932 год. Нарадзіўся Уладзімір Анісковіч.

Беларускі літаратурны крытык, перакладчык

Працаваў рэдактарам на Беларускім радыё, у рэдакцыях часопісаў «Нёман», «Родная прырода», газеты «Літаратура і мастацтва», у выдавецтве «Юнацтва».

Перакладчык з балгарскай мовы твораў І. Давыдкава, С. Страціева , А. Стаянава, Б. Апрылава, Н. Хайтава, Д. Цончава, І. Радзічкава, І. Мілева і іншых аўтараў.

1933 год. У Полацку нарадзілася Нінэль Шчасная.

Беларускі жывапісец і графік. Заслужаны дзеяч мастацтваў.

Працавала ў станкавым жывапісе, кніжнай і станкавай графіцы, манументальна-дэкаратыўным мастацтве. Аформіла шэраг кніжных выданняў.

Аўтар партрэтаў І. Мележа, У. Дубоўкі, І. Шамякіна, Цёткі, А. Макаёнка, М. Танка, Янкі Купалы, М. Багдановіча, Еўфрасінні Полацкай, Ф.Скарыны, П. Мсціслаўца і іншых выбітных ураджэнцаў Беларусі.

1934 год. Ва Уругвае нарадзіўся Карлас Шэрман.

Беларуска-іспанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца.

Нарадзіўся ў сям’і выхадца з Заходняй Беларусі.

Загадчык рэдакцыйна-выдавецкага сектара Фундаментальнай бібліятэкі імя Якуба Коласа АН БССР, віцэ-прэзідэнт Беларускага ПЭН-цэнтра.

Перакладчык іспанамоўных аўтараў: Г. Гарсія Маркеса, Н. Гільена, Ф. Піта Радрыгеса і іншых.

З беларускай на іспанскую пераклаў асобныя творы А. Куляшова, М. Танка, І. Шамякіна, В. Быкава, Я. Купалы, Я. Коласа, Р. Барадуліна і іншых.

Аўтар кніг, зборнікаў паэзіі.

Памёр у 2005 годзе.

1936 год. У Магілёве нарадзіўся Віктар Тураў.

Беларускі кінарэжысёр і сцэнарыст. Народны артыст Беларусі і СССР. Лаўрэат многіх прэмій СССР, Польшчы, кінафестываляў.

Вязень канцлагера на Рэйне.

Этапнымі яго работамі былі экранізацыі «Палескай хронікі» І. Мележа «Людзі на балоце», «Подых навальніцы», апавядання І. Тургенева «Жыццё і смерць двараніна Чартапханава».

Сярод ваеных і гістарычных фільмаў найбольш значныя: «Я родам з дзяцінства», «Сыны ідуць у бой», «Пераправа», «Чорны бусел», «Шляхціц Завальня».

Здымаў фільмы з удзелам Ул. Высоцкага, з якім сябраваў.

Уключаны ЮНЕСКА ў лік 50 кінематаграфістаў свету, з якіх складаўся Ганаровы камітэт па святкаванню 100-годдзя кінематаграфіі.

1939 год. Нарадзіўся Яўген Штоп.

Беларускі дзеяч самадзейнага мастацтва, заслужаны работнік культуры Беларусі, лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі.

Працаваў артыстам Белдзяржфілармоніі, дырэктарам Ваўкавыскага Дома культуры, балетмайстрам-постаноўшчыкам Дзяржаўнага ансамбля танца Беларусі.

Стваральнік і першы мастацкі кіраўнік ансамбля песні, музыкі і танца «Белыя росы» Гродзенскай абласной філармоніі.

1942 год. Памёр Хвядос Шынклер.

Беларускі пісьменнік і сцэнарыст.

Удзельнік літаратурнага аб’яднання «Маладняк».

Працаваў у бабруйскай газеце «Камуніст», транспартнай жлобінскай газеце «Ударнік», у рэдакцыях «Літаратура і мастацтва» і «Полымя».

Аўтар многіх зборнікаў апавяданняў, аповесцей, кніг, п’ес.

Выступаў з рэцэнзіямі, артыкуламі, нарысамі.

1952 год. Нарадзіўся Аляксандар Карабанаў.

Беларускі геолаг. Акадэмік НАН Беларусі.

Доктар геолага-мінералагічных навук, прафесар. Лаўрэат Прэміі НАНБ за цыкл прац «Разломы і лінеаменты зямной кары Беларусі». Дырэктар Інстытута прыродакарыстання.

Выхаванец геаграфічнага факультэта БДУ.

Распрацаваў спосаб рэканструкцыі амплітуд неатэктанічных рухаў старажытнамацерыковага абледзянення і канцэпцыю неатэктанічнага развіцця і найноўшай геадынамікі тэрыторыі Беларусі.

Выканаў неатэктанічнае раянаванне Заходняй і Цэнтральнай Еўропы

Аўтар 250 навуковых прац, у тым ліку 13 манаграфій, уключаючы «Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі».

Памёр у 2019 годзе.

1976 год. На Магілёўскім вытворчым аб’яднанні “Хімвалакно” выпушчана мільённая тона валакна і ніцяў.

Першы вытворчы комплекс на прадпрыемстве пачаў працаваць у 1970 годзе. Гэта быў цэх дыметылтэрэфталата (ДМТ-1) магутнасцю 63 тыс. тон за год.

1991 год. У Нью-Ёрку памёр Міхась Міцкевіч.

Беларускі грамадскі і культурны дзеяч, малодшы брат Якуба Коласа.

Удзельнік нацыянальнага руху Беларусі, выкладчык Мінскай беларускай гімназіі.

З 1944 года ў эміграцыі. Актыўны дзеяч Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы ў ЗША, член рэдакцыі часопіса «Беларус», рэдактар часопіса «Голас Царквы».

Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансуіку ў штаце Нью-Джэрсі.

У яго гонар Якуб Колас назваў свайго малодшага сына Міхася (1926-2020).

Дзень у гісторыі. 24 кастрычніка. Дзень ААН. Трэці падзел Рэчы Паспалітай. “Халодная вайна”. Катастрофа на касмадроме “Байканур”

Навіна ад 24 кастрычніка, 2026

Міжнародны дзень ААН (з 1948 года).

Устаноўлены ў гонар уступлення ў сілу Статута Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у 1945 годзе. Беларусь – краіна-заснавальніца ААН.

ААН афіцыйна існуе з 24 кастрычніка 1945 года. ААН з’яўляецца цэнтрам вырашэння праблем, з якімі сутыкаецца ўсё чалавецтва. Гэта дзейнасць ажыццяўляецца сумеснымі намаганнямі больш за 30 звязаных з ёй арганізацый, якія складаюць сістэму ААН.

Колькасць дзяржаў-членаў ААН складае 193 краіны.

1743 год. Нарадзіўся Рафал Чарвякоўскі.

Беларускі хірург-навуковец.

Доктар медыцыны. Аўтар 12 тамоў прац па хірургіі, вынаходнік хірургічных прыладаў і спосабаў умяшання.

Меў лекарскую практыку ў шпіталях сталіц 6 дзяржаў Еўропы.

Прафесар медыцыны Галоўнай кароннай школы ў Кракаве, заснавальнік кафедры анатоміі, хірургіі і акушэрства, анатамічнага тэатра. Прыдворны лекар караля Станіслава Панятоўскага, галоўны лекар лазарэту падчас паўстання Касцюшкі.

Зрабіў першае ў Кракаве ўскрыццё нябожчыка і праводзіў сшыванне ранаў жывата і кішак, трэпанацыю чэрапа і трахеатамію.

Падрыхтаваў звыш 200 вучняў.

1795 год. Менш чым праз год пасля задушэння паўстання Т. Касцюшкі адбыўся Трэці і апошні падзел Рэчы Паспалітай.

Манархі Расіі, Прусіі і Аўстрыі падзялілі паміж сабой рэшткі тэрыторыі Канфэдэрацыі Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Дзяржава спыніла сваё існаванне.

Расійская імперыя атрымала найбольшыя тэрыторыі – 120 тыс. км²: Валынскае, Наваградскае, Віленскае, часткі Брэсцкага, Гродзенскага, Троцкага ваяводстваў і Жамойці з гарадамі Брэст, Наваградак, Гродна, Вільня, Коўна. Па ўсіх трох падзелах яна атрымала 60% ад усёй тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

Прусія атрымала 48 тысяч км², Аўстрыйская імпэрыя – агулам 47 тысяч км².

1862 год. Нарадзіўся Даніэль Свароўскі.

Заснавальнік аўстрыйскай крыштальнай імперыі Swarovski.

У 1892 годзе атрымаў патэнт на першае сваё вынаходства – машыну па апрацоўцы крышталічных камянёў з беспрэцэдэнтнай дакладнасцю.

У 1895 годзе заснаваў у Ціролі завод па вытворчасці вырабаў з крышталю.

Якасць вырабленых на прадпрыемстве Svarovski крыштальных вырабаў дазволіла разглядаць іх як альтэрнатыву каштоўным камяням і дыяментам.

1948 – Амерыканскі прамысловец і дзяржаўны дзеяч Бернард Барух увёў тэрмін “халодная вайна”.

Гэтым тэрмінам уплывовы палітык хацеў ахарактарызаваць хутка астываючыя адносіны ЗША і СССР пасля перамогі ў ІІ Сусветнай вайне.

З распадам сацыялістычнага лагера і СССР “халодная вайна” фактычна завяршылася, і прэзідэнт ЗША Джордж Буш не прамарудзіў павіншаваць свой народ з перамогай.

Тэрмін ”халодная вайна” – неад’емная частка гісторыі ХХ стагоддзя.

1953 год. Памёр Лявон Рыдлеўскі.

Беларускі палітычны і грамадскі дзеяч. Удзельнік Слуцкага паўстання (1920) і антысавецкага партызанскага руху на Палессі.

Дзеяч беларускай дыяспары ў Чэхіі, Францыі, Вялікабрытаніі.

Сустваральнік і сукіраўнік “Хаўруса беларускай працоўнай эміграцыі ў Францыі”. “Ён фактычна быў апекуном усіх новапрыежджых беларусаў у Парыжы. Быў адданы свайму народу» – сведчыць Івонка Сурвіла.

Быў адным з тых, хто спрычыніўся да ўратавання каля 200 беларусаў з Даніі ад выдачы СССР.

Аўтар кнігі “Беларусь: Сціслы агляд гісторыі беларускага народу і нацыянальна-вызвольнага руху”.

1960 год. На палігоне Байканур у казахстанскіх стэпах адбылася самая жудасная катастрофа ў гісторыі сусветнай касманаўтыкі і ракетнай тэхнікі.

На старце ўзарвалася міжкантынентальная балістычная ракета Р-16.

Па афіцыйнай інфармацыі загінула 78, па дадзеных акадэміка Б. Чартока – 126 чалавек. Сярод загінулых шмат савецкіх канструктараў ракетнай тэхнікі, камандуючы ракетнымі войскамі СССР – маршал М. Нядзелін.

Гэта катастрофа стала моцным ударам для савецкай касмічнай галіны і ракетабудавання.

Інфармацыя аб катастрофе была засакрэчана да 1989 года.

1970 год. У Вільнюсе памёр Адольф Клімовіч.

Заходнебеларускі грамадска-палітычны дзеяч.

Актыўны ўдзельнік беларускага руху, беларускай хрысціянскай дэмакратыі, суарганізатар часопіса “Маладое жыццё”, рэдактар часопіса “Самапомач”, газеты “Беларуская крыніца”.

Выкладаў у Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі, публікаваўся ў часопісе «Студэнцкая думка».

Арыштаваны КДБ у 1952 годзе, у 1953 годзе вынесены смяротны вырак, які заменены 25 гадамі зняволення. Вярнуўся з лагера ў Вільнюс ў 1956 годзе.

Склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячоў, рукапіс захоўваецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі.

1973 год. Нарадзіўся Аляксандр Некрашэвіч.

Беларускі мастак-жывапісец.

Працуе на стыку такіх мастацкіх напрамкаў як гістарычны жанр, поп-арт і contemporary art.

Цытаты з вядомых твораў мінулага спалучаюцца ў яго жывапісе з фантастычнымі выявамі іншапланетных прышэльцаў з будучыні альбо з добра вядомымі выявамі нашых сучаснікаў.

Працуе з галерэямі Украіны і Нідэрландаў.

Высокі ўзровень прафесійнага майстэрства мастака ўзводзіць яго ў шэраг буйнейшых жывапісцаў сучаснай Беларусі.

1973 год. У Бабруйску нарадзіўся Сяргей Налівайка, беларускі дзяржаўны дзеяч.

Ён працаваў у падатковых органах Бабруйска, у 2014–2024 гадах быў міністрам па падатках і зборах Беларусі, а пазней стаў памочнікам Лукашэнкі, інспектарам па Магілёўскай вобласці.

1994 год. Памёр Анатоль Вялюгін.

Беларускі паэт, празаік, кінасцэнарыст, перакладчык. Заслужаны дзеяч культуры. Лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы, Дзяржаўнай прэміі БССР.

Аўтар многіх зборнікаў вершаў. Яго лірыка — дасягненне беларускай паэзіі. Яго творчасці ўласцівы яркая метафарычнасць, асацыятыўная вобразнасць, філігранная апрацоўка слова.

Аўтар сцэнарыяў кінафільмаў «Рэха ў пушчы», «Глядзіце на траву» і 40 дакумэнтальных фільмаў, у тым ліку «Балада пра маці», «Генерал Пушча», «Я – крэпасьць, вяду бой».

Перакладчык на беларускую мову асобных твораў М. Лермантава, Ю. Тувіма, Э. Межэлайціса, У. Маякоўскага, А. Міцкевіча, У. Бранеўскага і іншых.

Дзень у гісторыі. 23 кастрычніка. Нарадзіліся Цішка Гартны, Пеле, Іна Афанасьева. Асвячэнне Пакроўскай царквы

Навіна ад 23 кастрычніка, 202623 кастрычніка, 2026

Міжнародны дзень снежнага барса (з 2013).

Ад 4000 да 7000 асобін ірбісаў жывуць у 20 краінах – на цяжкадаступных горных вяршынях Цэнтральнай Азіі.

Цікавыя факты. У адрозненне ад вялікіх котак, снежны барс умее варкатаць і не ўмее рыкаць.

Аддае перавагу паляванню на здабычу буйней сябе ці якая адпавядае яго памерам.

Родзіч тыгра. Даганяючы сваю здабычу, можа здзейсніць скачок да 6 м у даўжыню.

Адзіная котка, якая жыве ў суровых умовах высакагор’я.

Снежныя барсы ніколі не нападаюць на чалавека.

1816 год. Нарадзіўся Арцём Вярыга-Дарэўскі.

Беларускі пісьменнік і даследчык фальклору, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры.

У 1861-1862 гадах браў удзел у патрыятычных дэманстрацыях у Віцебску, у 1863 адзін з кіраўнікоў узброенага выступлення на Віцебшчыне.

Арыштаваны ў траўні 1863 года. Сасланы ва Усходнюю Сібір, дзе і памёр у 1884 годзе.

На Віцебшчыне арганізоўваў народныя школы, тэатр, бібліятэкі і чытальні, віцебскую публічную бібліятэку. Збіраў беларускі фальклор.

Аўтар паэм, гутарак і драматычных твораў, драм, камедый, магчымы аўтар паэмы «Тарас на Парнасе».

Першым пераклаў на беларускую мову паэму А. Міцкевіча «Канрад Валенрод».

1823 год. Нарадзіўся Адам Плуг.

Беларускі пісьменнік і журналіст.

За ўдзел у антыўрадавых маніфестацыях быў зняволены (1864-1866).

Працаваў у выданнях «Kłosy», «Wędrowiec», «Kurier Warszawski», галоўным рэдактарам «Вялікай усеагульнай ілюстраванай энцыклапедыі». Аўтар шматлікіх матэрыялаў пра Беларусь.

Пісаў на беларускай мове апавяданні, легенды, вершы. Аўтар прац пра У. Сыракомлю, С. Манюшку, В. Дуніна-Марцінкевіча, з якімі сябраваў.

Перакладчык на польскую мову твораў В. Дуніна-Марцінкевіча, Г. Гейнэ, В. Гюго, А. Пушкіна, У. Шэкспіра.

1887 год. Нарадзіўся Цішка Гартны (Зміцер Жылуновіч).

Беларускі пісьменнік, грамадскі і дзяржаўны дзеяч. Акадэмік АН БССР. Першы кіраўнік БССР.

Сакратар Беларускага нацыянальнага камісарыята, рэдактар першай беларускай бальшавіцкай газеты «Дзянніца».

Аўтар маніфеста аб утварэнні Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь, з 1 студзеня 1919 па 3 лютага 1919 старшыня яе Часовага ўрада.

Узначальваў Дзяржвыдавецтва БССР і Цэнтральны архіў БССР, працаваў намеснікам наркама асветы і старшынёй Галоўмастацтва БССР, з’яўляўся членам Інбелкульта, першым рэдактарам часопіса «Полымя».

Выключаны з ВКП(б) у студзені 1931 года, арыштаваны ў 1936 годзе.

7 красавіка 1937 года змешчаны ў Магілёўскую псіхіятрычную лячэбніцу, дзе і загінуў. Пахаваны на ўскраіне Пячэрскага парку ў Магілёве.

Цішка Гартны мог стаць першым Народным паэтам Беларусі: у 1923 годзе пленум ЦК КП(б)Б пастанавіў надаць яму такое званне, але з невядомых прычын пастанова не была выканана.

У памяць дзеяча ўсталяваны помнік у Капылі, названы вуліцы ў Магілёве, Гародні, Мінску, Капылі.

1937 год. Памёр Уладзімір Крыловіч.

Беларускі акцёр, адзін з заснавальнікаў беларускага савецкага тэатра. Заслужаны артыст БССР.

Удзельнік аматарскіх спектакляў, з 1921 года працаваў у купалаўскім тэатры. Іграў ролі ў творах беларускай і рускай савецкай драматургіі.

Сярод лепшых роляў: Крыніцкі («Паўлінка» Я. Купалы), Машэка, Кастусь Каліноўскі («Машэка», «Кастусь Каліноўскі» Е. Міровіча).

Здымаўся ў кіно, у тым ліку ў фільме “Двойчы народжаны” (1934).

1940 год. Нарадзіўся Пеле (Э́дсан Арантыс ду Насіменту).

Бразільскі футбаліст. Нападнік. Найлепшы футбаліст XX стагоддзя. Найлепшы спартсмен свету (1970), найлепшы футбаліст чэмпіянатаў свету (1958, 1970), найлепшы паўднёваамерыканскі футбаліст (1960, 1964, 1965, 1970).

Чэмпіён свету 1958, 1962, 1970 гадоў.

У 1995-1999 гадах міністр спорту Бразіліі.

1941 год. Загінуў у ГУЛАГу ўраджэнец в. Мхінічы Краснапольскага раёна Васіль Шашалевіч.

Беларускі драматург, празаік, паэт.

Выкладаў рускую мову і літаратуру ў школах Краснаполля (1919-1924), Мінска, працаваў сцэнарыстам на кінафабрыцы ў Ленінградзе.

Разам з братам і сёстрамі ў Краснаполлі стварыў народны тэатр, хор і аркестр народных інструментаў. Разам яны збіралі фальклор і ўключалі найлепшыя ўзоры ў свае канцэрты.

Аўтар вершаў, апавяданняў, п’ес, якія ставіліся на тэатральных сцэнах у Маскве і Мінску.

Перакладаў на беларускую мову драматычныя творы А. Чэхава, раманы І. Тургенева.

Арыштоўваўся ДПУ ў ліпені 1930, кастрычніку 1936 года. У 1937 годзе прыгавораны да 10 гадоў лагераў. Адбываў пакаранне ў Магілёве, Прымор’і.

У ГУЛАГу, на лесапавале, на Васіля наўмысна спусцілі бярозу, якая прыціснула яго да вогнішча. Засталіся звесткі, што ў пісьменніка выцеклі вочы.

Памёр у санітарнай частцы. Месца пахавання невядомае.

1956 год. Супраць урада краіны і савецкага кантролю над краінай пачалося паўстанне ў сталіцы Венгрыі Будапешце.

Пачаліся хваляванні насельніцтва, незадаволенага палітычнымі рэпрэсіямі і неэфектыўнай эканамічнай палітыкай венгерскага кіраўніцтва.

У выніку з ініцыятывы студэнтаў Будапешцкага політэхнічнага інстытута ў сталіцы была арганізавана масавая дэманстрацыя, да якой далучылася звыш 200 тысяч чалавек.

Людзі патрабавалі вываду савецкіх войскаў з краіны, увядзення афіцыйнага пражытачнага мінімуму для працоўных, дэмакратычнай працэдуры выбараў і дазволу шматпартыйнасці.

Дэманстранты разбурылі помнік Сталіну ў цэнтры сталіцы.

Хваляванні распаўсюдзіліся па ўсёй краіне. 25 кастрычніка 1956 года стаў у Венгрыі “крывавым чацвяргом”. У гэты дзень натоўп лінчаваў супрацоўнікаў венгерскай дзяржбяспекі, партыйных функцыянераў. Загінулі і выпадковыя людзі.

1968 год. У Магілёве нарадзілася Іна Афанасьева.

Беларуская эстрадная спявачка, тэлевядучая.

Выхаванка дзіцячага эстраднага калектыва «Вясёлка» Магілёўскага палаца піянераў, Магілёўскага вучылішча культуры. З 1988 года працавала ў Дзяржаўным канцэртным аркестры Беларусі.

Сольную кар’еру пачала ў 1994 годзе. У 2000 годзе ўзначаліла ўласны творчы калектыў.

Шэраг песень запісаны ў дуэце з Валерыем Дайнекам, Дзмітрыем Смольскім.

2000 год. Знойдзены музей старажытных музычных інструментаў.

Кітайскія археолагі знайшлі музей музычных інструментаў, створаных 2 тысячы гадоў таму, у эпоху дынастыі Хань.

Амаль усе 150 экспанатаў былі ў добрым стане.

2016 год. Скульптуры чатырох львоў устанавілі ў Магілёве на мосце праз Днепр.

З мэтай рэалістычнай перадачы вобразаў магілёўскі скульптар Андрэй Вараб’ёў ездзіў да братоў Запашных у Маскоўскі цырк. Мадэллю для скульптара стаў белы леў Джон.

2022 год. Адкрыццё XXVII Міжнароднага фестываля “Званы Сафіі” у Сафійскім саборы Полацка.

Будзе працаваць з 23 кастрычніка па 27 лістапада.

Жыхары і госці горада змогуць атрымаць асалоду ад голасу полацкага аргана ў сугуччы з вакалам, флейтай, аркестрам. Аматарам арганнага мастацтва арганізатары абяцаюць 6 незабыўных канцэртаў, дзе выступяць выдатныя выканаўцы.

2022 год. Асвячэнне храма Покрыва Божай Маці ў магілёўскім парку ў Падміколлі.

Узноўлены на яго гістарычным месцы.

Дзень у гісторыі. 22 кастрычніка. Крыж Еўфрасінні прывезлі ў Магілёў. Парадаксальнае святкаванне 100-годдзя драмтэатра

Навіна ад 22 кастрычніка, 2026

1615 год. Памёр Бенедыкт Война.

Рэлігійны і дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага.

Сакратар караля і вялікага князя Стэфана Баторыя. Пробашч троцкі, адміністратар Віленскай дыяцэзіі, біскуп віленскі.

Правёў паўторную кананізацыю Святога Казіміра – каралевіча польскага і вялікага княжыча літоўскага, патрона Вільні і Гродзенскага біскупства, апякуна Вялікага Княства Літоўскага.

1856 год. У ссылцы памёр Рамуальд Падбярэскі.

Беларускі выдавец, публіцыст, краязнавец і фалькларыст.

Перакладаў на польскую мову рускія байкі для часопіса «Athenaeum».

Выдаваў літаратурна-навуковыя альманахі «Rocznik Literacki» і «Pamіetnik naukowo-literacki», выдаў зборнікі Т. Лада-Заблоцкага «Паэзія» і «Дыярыуш» С. Бельскага.

Аўтар прадмовы «Беларусь і Ян Баршчэўскі» да кнігі «Шляхціц Завальня…» Я. Баршчэўскага.

Блізкі сябар Т. Шаўчэнкі.

За публіцыстычную дзейнасць арыштаваны ў 1850 годзе і сасланы ў Архангельскую губерню.

1870 год. Нарадзіўся Іван Бунін.

Рускі пісьменнік, паэт, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 1933 года. Яго род вядзе свой пачатак ад літвіна Сімяона Бункоўскага.

Памёр 8 лістапада 1953 года ў Парыжы. Пахаваны на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа.

У студзені 2010 года ў выдавецтве І. Логвінава выйшла буйное 486-старонкавае выданне твораў Буніна на беларускай мове ў перакладзе Андрэя Каляды.

Кнігу склалі 75 апавяданняў, 3 аповесці, раман «Жыццё Арсеньева» і іншыя матэрыялы.

Вершы Буніна перакладалі на беларускую мову Рыгор Бярозкін, Пётр Макарэвіч, Рыгор Сітніца.

1895 год. Крушэнне на вакзале Манпарнас – адно з самых вядомых у гісторыі.

Пасажырскі цягнік, не здолеўшы затармазіць на ўхіле, выбіў шляхавы ўпор, выехаў на перон вакзала, прабіў сцяну будынка і зваліўся з вышыні на вуліцу.

Распаўсюджаныя фатаграфіі паравоза, які выпаў, і згадванне ў шэрагу твораў мастацтва, зрабілі яго адным з самых вядомых чыгуначных здарэнняў.

1916 год. У вёсцы Малы Хоцімск Касцюковіцкага раёна нарадзіўся поўны кавалер ордэнаў Славы Іван Зайцаў.

На фронце з 1941 года, прайшоў усю вайну, снайпер. Пасля заканчэння вайны вярнуўся ў родную вёску, дзе да канца жыцця працаваў у калгасе.

1918 год. Нарадзіўся Алесь Бажко.

Беларускі пісьменнік, перакладчык. Заслужаны работнік культуры.

Закончыў музычны інстытут імя С. Манюшкі ў Навагрудку.

Удзельнічаў у стварэнні першых фарміраванняў Войска Польскага на тэрыторыі СССР.

Быў членам нелегальнай падпольнай арганізацыі “Саюз вызвалення Беларусі”, але неўзабаве быў перавербаваны КДБ.

Працаваў ў розных газетах, часопісах, дырэктарам Літаратурнага музея Янкі Купалы, у Міністэрстве культуры БССР.

Аўтар многіх аповесцяў, зборніка нарысаў і памфлетаў, кніг аповесцей, паэм, зборнікаў вершаў.

Перакладаў з польскай і славацкай моў.

1929 год. У Магілёў прывезлі Крыж Еўфрасінні Полацкай

У 1928 годзе Вацлаў Ластоўскі выявіў Крыж падчас адмысловай экспедыцыі ў Полацк. У 1929 годзе з прычыны меркаванага пераносу сталіцы БССР з Мінску ў Магілёў, улады вырашылі перавезці Крыж у наш горад. Спачатку ён экспанаваўся ў музеі, але пасля таго, як бальшавікі заўважылі, што мясцовыя моляцца перад крыжам,яго прыбралі ў пакой-сейф магілёўскага абкаму і гаркаму партыі. Зараз у гэтым будынку Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Масленікава. У 1941 годзе Крыж знік бясследна.

1937 год. НКУС быў расстраляны Фларыян Ждановіч.

Беларускі акцёр і рэжысёр, тэатральны дзеяч, адзін з заснавальнікаў беларускага прафесійнага тэатра.

Адзін са стваральнікаў і кіраўнік Першага таварыства драмы і камедыі, Беларускага дзяржаўнага тэатра (цяпер Купалаўскі, 1920).

Абапіраўся на практыку папярэднікаў і традыцыі беларускага народнага тэатра, імкнуўся да жыццёвай дакладнасці і праўдзівасці, шырока выкарыстоўваў у пастаноўках народную музыку, спевы.

Перакладаў на беларускую з польскай, рускай і ўкраінскай моў.

Арыштаваны ДПУ у 1930 годзе. Вязень ГУЛАГу.

Яго дачка – Ірына Ждановіч – актрыса, Народная артыстка БССР.

1938 год. Упершыню ў гісторыі вынаходнікам Чэстэрам Карлсанам зроблена ксеракопія.

За сваё вынаходства ён пасля атрымаў ад кампаніі “Ксеракс” 150 мільёнаў даляраў (100 мільёнаў ён выдаткаваў на дабрачыннасць).

У 1949 году ў продаж паступілі першыя мадэлі капіравальнага апарата кампаніі «Халоід».

Тэхналогію назвалі “ксераграфія” – ад грэчаскіх “ксерас” (“сухі”) і “графе” (“пішу”).

“Халоід” з 1958 года стала называцца “Халоід Ксеракс” ці проста “Ксеракс” (Xerox).

2018 год. Памёр Фёдар Клімчук.

Беларускі мовазнавец, дыялектолаг, гісторык. Кандыдат філалагічных навук.

Узнагароджаны Дзяржаўнай прэміяй у складзе аўтарскага калектыву за цыкл прац «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак» у 5-ці тамах.

Асноўныя накірункі навуковай дзейнасці: дыялекталогія, лінгвагеаграфія, лексікаграфія, тапаніміка, міжмоўныя і міжэтнічныя кантакты, сацыялінгвістыка, фальклор, этнаграфія, этналінгвістыка.

Старшыня «Заходнепалескага навукова-краязнаўчага таварыства „Загароддзе“.

Выдаў пераклад «Новага Запавету» на заходнепалескім дыялекце.

1988 год. Адбылося святкаванне 100-годдзя Магілёўскага абласнога драматычнага тэатру. Выбар даты незразумелы.

28 траўня 1886 года адбылося першае паседжанне будаўнічага камітэта па будаўніцтве Магілёўскага драмтэатра, 14 траўня 1888 года цалкам скончаны будынак тэатра.

15 траўня, у дзень святкавання свяшчэннага каранавання Іх Імператарскіх Вялікасцей, у гарадскім тэатры адбыўся першы аматарскі спектакль, на які многія жадаючыя не змаглі патрапіць з-за хуткага распродажу ўсіх білетаў.

На святкаванні ззялі ордэнамі віцэ-губернатар, гарадскі галава, мясцовыя багацеі. Архітэктар П. Камбураў, майстры-будаўнікі былі ў натоўпе, як і малады мастак Чарнышоў, які выконваў пры пабудове тэатра ўсе жывапісныя працы. Не было сярод тых, хто адкрываў тэатр, і мастака Трэніна, які напісаў заслону і дэкарацыю.

Пра гэту знамянальную падзею ў культурным жыцці горада ўжо 17 траўня 1888 г. пісалі “Магілёўскія губернскія ведамасці”.

25 верасня 1888 года антрэпрызай Г. Дзеркача (Любімаў) адкрыўся зімовы тэатральны сезон.

Чырвоная цагляная пабудова Магілёўскага тэатра са складанай кампазіцыяй лічыцца адной з найпрыгажэйшых у горадзе. Помнік архітэктуры псеўдарускага стылю.

Тэатр пабудаваны на месцы былых абарончых умацаванняў сярэднявечнага Магілёва, на месцы Каралеўскай брамы. Яго будавалі на ахвяраванні жыхароў усёй губерніі.

Сцены тэатра памятаюць імператара Мікалая II, кіраўніка Часовага ўрада А. Керанскага, адмірала А. Калчака, шматлікіх царскіх генералаў, класікаў літаратуры Якуба Коласа і Янкі Купалы. На сцэне тэатра выступалі В.Камісаржэўская, С.Рахманінаў.

У 1985 годзе магілёўская грамадскасць абараніла тэатр, не дапусціўшы яго разбурэння. Пасля рэканструкцыі ў студзені 2001 года тэатр зноў адчыніў свае дзверы для гледачоў.

Дзень у гісторыі. 21 кастрычніка. Адкрыццё Магеланава праліва. Нарадзіліся А. Нобель, С. Скандракоў, У. Пічэта, К. Свёнтак

Навіна ад 21 кастрычніка, 2026

1520 год. Адкрыты праліў, названы пазней Магеланавым.

Кіраўнік першай кругасветнай экспедыцыі (1519-1522) Фернан Магелан апынуўся каля вузкага скалістага праходу, зусім не падобнага на праліў. Разведка данесла: праход ёсць.

Ён даў праліву, які злучае Атлантычны і Паўднёвы (ён так называўся дагэтуль, Ціхі – назва Магелана) акіяны, назву ў гонар свята Усіх Святых, але пазней іспанскі кароль змяніў яго, назваўшы ў гонар адкрывальніка.

Самому Магелану не наканавана было вярнуцца дадому: ён загінуў 27 красавіка 1521 года, умяшаўшыся ў міжусобную барацьбу тубыльцаў на Філіпінскіх астравах.

З усёй экспедыцыі толькі карабель “Вікторыя” пасля шматлікіх цяжкіх прыгод дабраўся да роднай гавані пад кіраўніцтвам Эль-Кана.

Экспедыцыя Магелана, абышоўшы вакол Зямлі, пацвердзіла, што Зямля – шар.

1714 год. Аляксандра Меншыкава прынялі ў Лонданскае каралеўскае таварыства.

У дыпломе гаварылася аб “дасканаласці дабрадзейнасцяў”, пра яго поспехі ў справе “распаўсюджвання навук і майстэрстваў”. Пад дакументам стаяў подпіс сэра Ісаака Ньютана.

Магчыма, вялікі навуковец не ведаў, што “святлейшы князь” амаль не ўмеў ні чытаць, ні пісаць, але і не мог адмовіць у просьбе пыхліваму паплечніку рускага цара.

А. Меншыкаў – рускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, бліжэйшы паплечнік і фаварыт Пятра I, генералісімус, адмірал.

Паводле працы “Гісторыя Пятра” А. Пушкіна, Меншыкаў паходзіў ад беларускіх дваранаў, каля Оршы ён адшукаў свой радавы маёнтак.

1833 год. Нарадзіўся Альфрэд Нобель.

Шведскі хімік, інжынер, заснавальнік Нобелеўскай прэміі. “Прадавец смерці” – вынаходнік дынаміта.

Завяшчаў сваю велізарную маёмасць на заснаванне Нобелеўскай прэміі. Фонд яе склала сума ў 31 мільён крон.

На працягу ўсяго жыцця Нобель вызнаваў пацыфісцкія ідэі.

У яго гонар названы хімічны элемент набелій, фізіка-хімічны інстытут у Стакгольме, універсітэт ва ўкраінскім Дняпры (былы Днепрапятроўск).

1876 год. Нарадзіўся Сяргей Скандракоў.

Беларускі аграном, журналіст, краязнавец.

Збярог некалькі твораў Каруся Каганца.

Прафесар БДУ, БСГА, Інбелкульта, адказны сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства, супрацоўнік Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі.

У 1930 годзе рэпрэсаваны ДПУ БССР. Пакаранне адбываў у Яраслаўлі.

Вёў навуковую і педагагічную працу ў Расіі, Сярэдняй Азіі і Казахстане.

Памёр 2 жніўня 1953 года ў Карагандзе.

Сябраваў з Янкам Купалам, Якубам Коласам, Уладзімірам Караленкам.

Прататып Кандаковіча ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях».

1878 год. Нарадзіўся Уладзімір Пічэта.

Беларускі гісторык, першы рэктар БДУ (1921-1930). Заслужаны прафесар, акадэмік АН БССР і СССР. Адзін з арганізатараў Інбелкульта.

Вывучаў гісторыю ВКЛ, Польшчы, Чэхіі, Сербіі, Балгарыі, Расіі.

У верасні 1930 года быў арыштаваны ДПУ СССР, сасланы на 5 гадоў у Вятку.

З 1937 года працаваў у Інстытуце гісторыі АН СССР, загадчыкам кафедры заходніх і паўднёвых славян Маскоўскага ўніверсітэта.

У 1946 годзе з акадэмікам Б. Грэкавым заснаваў і стаў дырэктарам Інстытута славяназнаўства АН СССР.

Памёр 23 чэрвеня 1947 года ў Маскве.

У 1990-х гадах прапаноўвалася назваць яго імем вуліцу Ленінградскую ў Мінску. На будынку гістарычнага факультэта БДУ устаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар вучонага.

1878 год. Памёр Восіп Кавалеўскі.

Беларускі філолаг, манголазнаўца. Акадэмік Пецярбургскай Акадэміі навук.

Удзельнічаў у тайных таварыствах філаматаў і філарэтаў, за што быў арыштаваны царскімі ўладаміі высланы ў Казань. Падарожнік па Манголіі і Кітаі (1829).

Рэктар Казанскага ўніверсітэта (1855-1860). Прафесар і дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта (з 1862).

Аўтар «Кароткай граматыкі мангольскай кніжнай мовы», «Мангольскай хрэстаматыі», «Мангольска-руска-французскага слоўніка».

1914 год. Нарадзіўся Казімір Свёнтак.

Беларускі і польскі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, кардынал, каталіцкі архібіскуп, мітрапаліт Мінска-Магілёўскі. Першы кардынал у гісторыі незалежнай і суверэннай Беларусі.

У красавіку 1941 года арыштаваны савецкімі ўладамі па абвінавачванні ў шпіянажы i ўтрымліваўся да канца чэрвеня ў турме ў Брэсце.

У снежні 1944 года ён зноў быў арыштаваны савецкімі ўладамі i асуджаны на 10 гадоў пазбаўлення волі. Вязень ГУЛАГу.

З 1954 года – пробашч у Пінску, з 1991 года – архібіскуп, мітрапаліт Мінска-Магілёўскі, апостальскі адміністратар Пінскай дыяцэзіі.

Памёр 21 ліпеня 2011 года ў Пінску.

1921 год. Нарадзіўся Іван Муравейка.

Беларускі паэт. Заслужаны работнік культуры. Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты Купідон». Ганаровы грамадзянін горада Любані.

Аўтар двух дзясяткаў зборнікаў паэзіі для дзяцей, зборнікаў вершаў, нарысаў ваеннай тэматыкі, успамінаў.

Памёр на 100-м годзе жыцця 5 сакавіка 2021 года.

1926 год. У Мінску спектаклем «На ланцугу пакуты» І. Перэца адкрыўся Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР.

У час Вялікай Айчыннай вайны працаваў у Новасібірску.

У сезоне 1946-1947 гадоў тэатр не меў уласнага памяшкання, трупа грала спектаклі на сцэне купалаўскага тэатра па панядзелках і аўторках, у выхадныя дні.

Тэатр патрапіў пад крытыку, яго абвінавачвалі ў адсутнасці ў рэпертуары актуальных сучасных твораў, у фармалізме і касмапалітызме.

Зачынены ў красавіку 1949 года.

1943 год. Нацыстамі ліквідавана Мінскае гета.

З ліку найвялікшых гета ва Усходняй Еўропе – каля 100 000 яўрэяў, большасць з якіх загінула ў Халакосце.

Створана 19 ліпеня 1941 года.

У Мінску да вайны жыло больш за 55 тысяч яўрэяў (41 % насельніцтва).

Каля 20 000 яўрэяў былі забітыя ў першыя месяцы нямецкай акупацыі. У лістападзе 1941 года ў Мінску было створана другое гета для яўрэяў з Захаду (35 000 чалавек).

Акрамя таго, шмат мінскіх яўрэяў загінулі ў лагеры смерці Сабібор, забіты ў Малым Трасцянцы.

1958 год. Нарадзіўся Максім Клімковіч.

Беларускі пісьменнік, драматург. Унук М. Клімковіча – аўтара словаў Дзяржаўнага гімну Беларусі.

Аўтар многіх беларускамоўных п’ес, дэтэктыўных аповесцяў і раманаў, кінараману-фарсу «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» (разам з У. Ахроменкам), апавяданняў, суаўтар прыгодніцкага рамана «Цень анёла».

Таксама піша на рускай мове. У Расіі выдадзена больш за 80 яго кніг, пераважна трылеры і сцэнары.

1989 год. Адбылося прыходскае сходжанне Трохсвяціцельскага сабора ў Магілёве

Храм незадоўга да гэтага быў вернуты вернікам. Настаяцелем сабора прызначылі святара Генадзя Пацевіча. Пасля гэтага пачалося маштабнае аднаўленне храма, у якім у савецкі час дзейнічалі клуб завода “Строммашына” і дыскатэка.