Адкрыўшы 28 ліпеня свінарнік у Клімавічах, кіраўнік Адміністрацыі Лукашэнкі Дзмітрый Круты завярнуў у Бабруйск. Першым пунктам візіту стала пасяджэнне на пляцоўцы «Белшыны» – пра вынікі работы прамысловага комплексу рэгіёна за студзень-чэрвень.
Галоўную лічбу Круты падаў як дасягненне. Валавы рэгіянальны прадукт выйшаў на ўзровень ста працэнтаў, і гэта, паводле яго слоў, пазітыўны момант. У наступнай жа фразе прагучалі паўтара працэнта невыканання паўгадавога задання, даведзенага ўрадам. Так што паказчык адначасова і ўзяты, і не ўзяты.
Астатнія лічбы змякчаць не сталі:
прамысловая вытворчасць вобласці – 95,5 %;
ключавыя прадпрыемствы рэспубліканскай формы ўласнасці – 90 %;
доля гэтых прадпрыемстваў у прамысловым блоку вобласці – 45-47 %.
Устойліва ў плюсе, паводле слоў Крутога, транспарт, гандаль, грамадскае харчаванне і энергетыка. І ніякага бінома Ньютана тут няма. Трымаецца тое, што возіць і прадае. Прасядае тое, што належыць дзяржаве непасрэдна і павінна вырабляць. Амаль палова прамысловасці вобласці – гэта рэспубліканская ўласнасць, і дае яна дзевяноста працэнтаў.
Павел Марыненка ўзначальвае свабодную эканамічную зону «Магілёў» – тэрыторыю, якая дае каля траціны прамысловай вытворчасці Магілёўскай вобласці і амаль палову яе экспарту. Публічных звестак пра яго няшмат, а тыя, што ёсць, варта супаставіць паміж сабой.
Пры падтрымцы Ісачанкі
Павел Леанідавіч Марыненка ўзначаліў адміністрацыю свабоднай эканамічнай зоны «Магілёў» восенню 2023 года. Калектыву яго прадставілі 19 кастрычніка – гэта зрабіў намеснік старшыні аблвыканкама Руслан Страхар, цяпер дырэктар «Ліфтмаша». «Віцэ-губернатар» адзначыў, што новы кіраўнік зоны не навічок у знешнеэканамічнай дзейнасці і мае салідны досвед, і што прапанову аблвыканкама аб яго прызначэнні падтрымаў старшыня абласнога выканаўчага камітэта.
Чым кіруе кіраўнік СЭЗ «Магілёў»
Свабодная эканамічная зона «Магілёў» створана ў 2002 годзе. Яе параметры ў выкладзе самой адміністрацыі:
19 зямельных участкаў агульнай плошчай 3,7 тысячы гектараў.
Больш за 400 гектараў свабодных зямель пад новае будаўніцтва.
Больш за 100 тысяч квадратных метраў гатовых вытворчых плошчаў.
Каля траціны прамысловай вытворчасці вобласці і больш за палову яе экспартнага патэнцыялу і замежных інвестыцый, якія паступаюць.
Больш за 26 тысяч чалавек, якія працуюць на прадпрыемствах-рэзідэнтах.
Гэта не шараговая пасада раённага ўзроўню. Чалавек, які яе займае, вызначае, хто з замежных інвестараў заходзіць у рэгіён і на якіх умовах.
Біяграфія Паўла Марыненкі – ні хвіліны ў бізнесе
Усе звесткі ніжэй – з адзінай нататкі пра прызначэнне, апублікаванай гарадской газетай «Веснік Магілёва»:
1978 – нарадзіўся ў Магілёве;
2000 – скончыў Магілёўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт;
працоўную дзейнасць пачынаў на «Магілёўхімвалакно»;
2004-2010 – розныя пасады ў Магілёўскім гарвыканкаме, у тым ліку курыраваў знешнеэканамічную дзейнасць;
2008 – скончыў Акадэмію кіравання;
некалькі гадоў – першы намеснік кіраўніка адміністрацыі Кастрычніцкага раёна Магілёва;
кіраваў Магілёўскім гарадскім цэнтрам развіцця малога прадпрымальніцтва і Магілёўскім агенцтвам рэгіянальнага развіцця;
да прызначэння ў зону – намеснік старшыні камітэта эканомікі Магілёўскага аблвыканкама;
кастрычнік 2023 – кіраўнік адміністрацыі СЭЗ «Магілёў».
Кар’ера цалкам пабудавана ўнутры выканаўчай вертыкалі. За выключэннем пачатку на «Магілёўхімвалакно», у ёй няма ніводнага дня працы ў прыватным бізнесе – пры тым што змест усіх апошніх пасад зводзіцца да падтрымкі і прыцягнення гэтага самага бізнесу.
Як змянілася лексіка Марыненкі
У снежні 2017 года, будучы намеснікам старшыні камітэта эканомікі, Марыненка выступаў на выставе-кірмашы рамеснікаў у магілёўскай выставачнай зале. Ён казаў пра тое, што ў замежных паездках асабліва пачынаеш цаніць спадчыну і традыцыі Прыдняпроўскага краю, што свет становіцца аднолькавым, а па-сапраўднаму ўнікальнымі застаюцца рамёствы, якія захоўваюць аўтэнтычнасць народаў. На той жа выставе да 7 студзеня планаваліся трынаццаць літаратурных чытанняў – на рускай, беларускай і польскай мовах.
У інтэрв’ю лютага 2026 года лексіка іншая. Ашчадлівая вытворчасць, філасофія скарачэння выдаткаў, прамысловая псіхалогія, трансфер ведаў, сінергія супольнасці рэзідэнтаў, цэнтр кампетэнцый. Пра Захад – адна фраза: калі адвярнуліся, прадукцыю заўсёды можна дамовіцца прадаць на іншых рынках.
Ні спадчыны, ні аўтэнтычнасці, ні трох моў. Паміж двума выступленнямі дзевяць гадоў і 2020 год.
Колькі ж усё-такі рэзідэнтаў у СЭЗ «Магілёў»?
Колькасць рэзідэнтаў – ключавы паказчык, паводле якога ацэньваюць працу зоны. За сем месяцаў 2026 года адміністрацыя называла пяць розных значэнняў.
Колькасць рэзідэнтаў СЭЗ «Магілёў» паводле афіцыйных паведамленняў 2026 года:
Тры з пяці лічбаў назваў Марыненка асабіста. Пры гэтым у канцы студзеня, калі паказчык у параўнанні з пачаткам месяца знізіўся з 55 да 53, ён казаў, што зона павялічыла колькасны склад рэзідэнтаў. Павел Леанідавіч відавочна заблытаўся ў лічбах.
Прадказальнасць непрадказальнага
У інтэрв’ю 18 чэрвеня 2026 года, пералічваючы буйных інвестараў Паўднёвага прамысловага вузла, Марыненка называе «Омск Карбон Магілёў», «Мебелайн» і «Новус Індустры». Да гэтага моманту літоўская група SBA ўжо больш за год як развіталася з магілёўскай мэблевай фабрыкай: здзелка датаваная 7 мая 2025 года, цана – адзін еўра пры ўкладзеных мільёнах, пакупнік – фірма з Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў, якая належыць грамадзяніну Беларусі. Пра гэта стала публічна вядома 24 ліпеня 2026 года.
А ў лютаўскай размове Марыненка тлумачыў, што інвестараў у Беларусі ўтрымліваюць не льготы, а прадказальнасць, гарантыі роўных правоў для ўсіх удзельнікаў рынку і абарона з боку дзяржавы.
Ад такой абароны ваўком завыеш. Не кажучы ўжо пра роўнасць, братэрства і прадказальнасць непрадказальнага.
Прамысловы парк у пустуючых карпусах «Магілёўхімвалакно»
Галоўны праект Паўла Марыненкі – рэгіянальны прамысловы парк плошчай каля 150 тысяч квадратных метраў. Ён ствараецца на плошчах завода поліэфірных нітак «Магілёўхімвалакно», якія вызваліліся пасля мадэрнізацыі.
«Магілёўхімвалакно» – рэзідэнт СЭЗ з 2008 года, адзін з найстарэйшых, у 2025-м дамову з ім працягнулі. Гэта і тое самае прадпрыемства, на якім Марыненка пачынаў працоўную біяграфію. Кола замкнулася: праз чвэрць стагоддзя ён вяртаецца туды ж, каб засяліць карпусы, якія прадпрыемству больш не патрэбныя.
У якім стане знаходзіцца само прадпрыемства, дзяржава не хавае. У кастрычніку 2025 года новы генеральны дырэктар Алег Курылін, вызначаючы першачарговыя задачы, першай назваў – разабрацца са стратамі і вывесці прадпрыемства на нармальны ўзровень працы. Паводле яго ж слоў, старыя і маральна састарэлыя магутнасці цяпер выводзяцца з эксплуатацыі. Тады ж Лукашэнка даручыў новаму кіраўніцтву «Белшыны», «Гомсельмаша» і «Магілёўхімвалакно» разабрацца з праблемамі.
Атрымліваецца, што гатовыя інвестыцыйныя плошчы, якія адміністрацыя СЭЗ прапануе як флагманскі праект – гэта выведзеныя з эксплуатацыі магутнасці стратнага прадпрыемства. Інвестару прапануюць заехаць у карпусы, якія вызваліліся не ад поспеху, а ад скарачэння вытворчасці.
Далікатнасць або ўменне станавіцца на карачкі?
Летам 2020 года аблвыканкам прасоўваў ідэю турыстычнага кластара на Чыгірынскім вадасховішчы – аб’яднаць намаганні Быхаўскага і Кіраўскага раёнаў, турыстычных фірм, уладальнікаў баз адпачынку і аграсядзіб, гандлю і сельскагаспадарчых вытворцаў. Ахвотным далучыцца прапаноўвалі звяртацца ў райвыканкамы або ў камітэт эканомікі аблвыканкама. У той самы, дзе Марыненка быў намеснікам старшыні.
Кластар аформілі пагадненнем на семінары «Кааперацыя для развіцця» на базе адпачынку «Чыгірынка». Падпісантамі сталі чатырнаццаць аграсядзіб і баз адпачынку двух раёнаў і адзін народны майстар, каардынатарам – мясцовы фонд падтрымкі ініцыятыў у сферы ўстойлівага развіцця «Устойлівы рэгіён». Згоду на ўдзел далі камітэт эканомікі аблвыканкама і ўніверсітэт імя Куляшова.
Да чэрвеня 2022 года кластар працаваў. Ініцыятыва атрымала падтрымку ў межах праекта Еўрапейскага саюза і ПРААН «Падтрымка эканамічнага развіцця на мясцовым узроўні ў Рэспубліцы Беларусь», на рэалізацыю выдзелена 60 тысяч долараў. У вёсцы Чачэвічы адкрыўся інфармацыйны турыстычны цэнтр, каардынатар кластара закупіў лодкі, байдаркі і ровары. У тым жа паведамленні сказана, што развіццё кластара праходзіць пад куратарствам Савета Міністраў, мясцовага фонду і аблвыканкама. Дзяржава ўзяла пад апеку праект, аплачаны Еўрасаюзам, і гэта нікога не бянтэжыла.
Тым жа летам на адной з сустрэч з уладальнікамі аграсядзіб Марыненка сядзеў на чале стала. Па іншых баках стала сядзелі ўдзельнікі сустрэчы, упрытык да сцяны. Яму патэлефанавалі. Каб не перапыняць размову і не падымаць іншых удзельнікаў, пнучыся міма стала, Павел Леанідавіч далікатна апусціўся на падлогу і прапоўз пад сталом на выхад.
Магчыма, што менавіта ўменне далікатна і своечасова станавіцца на карачкі, а зусім не таленты эканаміста паспрыялі бліскучай кар’еры Марыненкі.
Намінальная налічаная сярэдняя заработная плата работнікаў Беларусі ў чэрвені 2026 года склала 3104,1 рубля. Магілёўская вобласць у чарговы раз апынулася на апошнім месцы сярод рэгіёнаў – 2626,4 рубля.
Расклад па краіне такі:
Мінск – 4054,4 рубля.
Мінская вобласць – 3138,3 рубля.
Гродзенская вобласць – 2823,6 рубля.
Брэсцкая вобласць – 2745,0 рубля.
Гомельская вобласць – 2736,6 рубля.
Віцебская вобласць – 2667,7 рубля.
Магілёўская вобласць – 2626,4 рубля.
Разрыў са сталіцай – 1428 рублёў: у Мінску работнікам налічваюць у 1,54 раза больш, чым на Магілёўшчыне.
Ад сярэднерэспубліканскага паказчыка вобласць адстае на 477,7 рубля і дацягвае толькі да 84,6 працэнта ад яго. Ад перадапошняй Віцебскай вобласці Магілёўскую аддзяляюць 41,3 рубля. Гаворка ідзе пра налічаную суму – да выліку падаходнага падатку і ўзносаў у ФСАН, таму на рукі работнік атрымлівае прыкметна менш.
Абласныя лічбы за першае паўгоддзе выглядаюць крыху больш аптымістычна: сярэдні заробак за студзень – чэрвень склаў 2445,8 рубля, чэрвеньскі вырас да майскага на 2,9 працэнта, а рэальны заробак з папраўкай на рост спажывецкіх цэн павялічыўся на 7,6 працэнта ў параўнанні з тым жа перыядам 2025 года.
Для параўнання: работнікам сферы інфармацыі і сувязі па краіне ў чэрвені налічылі 6190,4 рубля – у 2,4 раза больш за сярэдні заробак па Магілёўскай вобласці. Сярэдні памер пенсіі ў рэгіёне ў чэрвені склаў 989,2 рубля.
Літоўская група SBA яшчэ ў маі 2025 года перадала свой магілёўскі мэблевы завод «Мебелайн» грамадзяніну Беларусі за адзін еўра. Пра здзелку стала вядома толькі цяпер. За 12 гадоў працы ў СЭЗ «Магілёў» інвестары ўклалі ў прадпрыемства каля 47 мільёнаў еўра – і выйшлі, спісаўшы ўсё ў страты.
З Літвы ў СЭЗ «Магілёў»
Інвестыцыйнае пагадненне аб будаўніцтве «Мебелайна» ўрад Беларусі і SBA падпісалі ў лютым 2011 года. У ліпені 2013 года літоўцы сумесна з канцэрнам VMG урачыста адкрылі ў свабоднай эканамічнай зоне «Магілёў» індустрыяльны мэблевы комплекс коштам 325 мільёнаў літаў – каля 94 мільёнаў еўра па тагачасным курсе. Праект тады называлі адной з найбуйнейшых замежных інвестыцый у Беларусь: старшыня праўлення VMG Сігітас Паўлаўскас заяўляў, што «ўпершыню аб’яднаны настолькі шматлікія міжнародныя прадпрымальніцка-фінансавыя сілы».
На заводзе, які выйшаў на поўную магутнасць да 2015 года, выраблялі корпусную мэблю са шпону – гарнітуры для гасціных і спальняў, камоды, сталы, паліцы. Прадукцыя пастаўлялася ў крамы IKEA ў Еўропе і Расіі. Да 2019 года «Мебелайн» выпускаў прадукцыі на 70 мільёнаў еўра за год.
Сыход IKEA і замарозка
У сакавіку 2022 года, пасля пачатку поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну, IKEA спыніла працу і ў Беларусі, і ў Расіі. Гэта стала прысудам двум найбуйнейшым дрэваапрацоўчым вытворчасцям з літоўскімі інвестыцыямі ў краіне – магілёўскаму «Мебелайну» SBA і тром фабрыкам канцэрна VMG у той жа СЭЗ. Усе яны першапачаткова будаваліся пад шведскага заказчыка.
Паводле справаздачы SBA за 2025 год, у 2022 годзе група ўзяла на сябе крэдыт «Мебелайна» перад Еўрапейскім банкам рэканструкцыі і развіцця ў памеры 15,98 мільёна еўра і абавязалася вярнуць 6,9 мільёна. У лютым 2025 года SBA датэрмінова выплаціла ЕБРР 4,5 мільёна еўра і яшчэ 87 тысяч еўра працэнтаў, пасля чаго банк спісаў рэшту доўгу. Адначасова, яшчэ ў канцы 2022 года, усе інвестыцыі ў магілёўскі актыў былі спісаныя ў страты.
Продаж за адзін еўра
8 мая 2025 года акцыі літоўскай холдынгавай кампаніі Industrial Investment International, праз якую SBA валодала 99,99 % «Мебелайна», перайшлі да кампаніі Pinx Assets са свабоднай эканамічнай зоны Дубая. Пра здзелку стала вядома толькі на гэтым тыдні – пасля публікацый у літоўскіх і беларускіх СМІ.
Паводле паведамлення SBA, пакупніком стаў грамадзянін Беларусі – былы супрацоўнік групы і адзін з кіраўнікоў самога «Мебелайна». Імя віцэ-прэзідэнт SBA Ёланта Грашэне публічна не назвала. Цяперашнім дырэктарам завода значыцца Ларыса Іванова (на фота), да яе прадпрыемствам кіраваў Цімафей Кузьмініч.
Цана здзелкі – адзін еўра
Літоўскі бок растлумачыў такое рашэнне проста: «Нарматыўна-прававое асяроддзе ў Беларусі зрабіла іншыя варыянты выхаду з бізнесу немагчымымі». Продаж, паводле прадстаўнікоў SBA, «зацягвалі жорсткія абмежаванні з боку Мінска». Збанкрутаваць «Мебелайн» у Беларусі група таксама не змагла – у беларускіх рэестрах прадпрыемства сярод тых, што праходзяць працэдуру банкруцтва, не значыцца.
Што засталося Магілёву
Цяпер, паводле даных на сакавік 2026 года, «Мебелайн» працуе на 20 працэнтаў сваёй магутнасці. Гэтага хапае, каб не працаваць у мінус, забяспечваць мінімальную маржу і падтрымліваць асноўныя працэсы. Асноўны рынак збыту змяніўся з IKEA ў Еўропе на Расію – туды ідзе 60 % экспарту; астатняе – у Казахстан, Узбекістан і Туркменістан.
За 12 гадоў магілёўскі «Мебелайн» прайшоў шлях ад аднаго з найбуйнейшых літоўскіх інвестыцыйных праектаў у Беларусі да прадпрыемства коштам у адну манету.
Сорак сем мільёнаў еўра прамых укладанняў, крэдыт ЕБРР, асобная пляцоўка ў СЭЗ, паказальнае адкрыццё з чыноўнікамі і амбасадамі – усё гэта ў выніку памножылася на адзін і праз ААЭ перайшло мясцоваму менеджменту.
Фармулёўка літоўскіх інвестараў пра «нарматыўна-прававое асяроддзе» – самая стрыманая з усіх магчымых.
Але навошта нам карыстацца дыпламатычнай мовай? Завод у літоўцаў папросту адціснулі. Імя грамадзяніна Беларусі, які выклаў за прадпрыемства адзін еўра, не раскрываецца.
Але гэта – сакрэт Палішынэля. Шчасліўчыка ведае, напрыклад, кіраўнік СЭЗ «Магілёў» Павел Марыненка. Ведае, але не назаве. Зона ж у Марыненкі свабодная, і гадаваць у ёй алігархаў-апаратчыкаў можна свабодна, а галоўнае – беспакарана.
Эканоміка рэгіёна ў стагнацыі: ВРП у рэальным выражэнні не вырас, а прамысловая вытворчасць скарацілася амаль на пяць працэнтаў у параўнанні з мінулым годам:
валавы рэгіянальны прадукт – 11 280,1 мільёна рублёў у бягучых цэнах (100 працэнтаў да аналагічнага перыяду 2025 года ў супастаўных цэнах);
аб’ём прамысловай вытворчасці – 8526,7 мільёна рублёў (95,5 працэнта да першага паўгоддзя 2025 года);
суадносіны запасаў гатовай прадукцыі і сярэднямесячнага аб’ёму вытворчасці – 92,6 працэнта.
Сельская гаспадарка (на 1 ліпеня)
Корманарыхтоўчая кампанія ідзе прыкметна лепш, чым летась, – па сіласе і сене аб’ёмы выраслі ў некалькі разоў:
кармоў з траў у пераліку на кармавыя адзінкі – 381,1 тысячы тон (+23,1 працэнта да 2025 года);
сянажу – 1220 тысяч тон (+12,9 працэнта);
сіласу – 47,5 тысячы тон (у 2,1 раза больш);
сена – 25,8 тысячы тон (у 4,5 раза больш).
Будаўніцтва і жыллё
Падрадныя работы дадалі больш за пяць працэнтаў, а вось інвестыцыі ў жыллё фактычна стаяць на месцы – рост менш за адзін працэнт:
інвестыцыі ў жыллёвае будаўніцтва – 550,7 мільёна рублёў, або 21,8 працэнта ад агульнага аб’ёму інвестыцый (100,8 працэнта ў супастаўных цэнах да студзеня-чэрвеня 2025 года);
уведзена жылля – 225,3 тысячы квадратных метраў; з іх для тых, хто мае патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў, – 88,5 тысячы квадратных метраў (39,3 працэнта);
аб’ём падрадных работ – 105,6 працэнта да леташняга ўзроўню.
Знешні гандаль (студзень-май)
Прафіцыт знешняга гандлю за пяць месяцаў вырас амаль на 43 працэнты – экспарт прыкметна апярэджвае імпарт:
тавараабарот – 1668,8 мільёна долараў ЗША;
экспарт – 1060,6 мільёна долараў;
імпарт – 608,2 мільёна долараў;
сальда – +452,4 мільёна долараў (годам раней – +317,4 мільёна);
геаграфія – 96 краін (экспарт у 66, імпарт з 75).
Гандаль і цэны
Рознічны тавараабарот расце хутчэй за інфляцыю, але найбольш прыкметная дынаміка – у сферы паслуг: яны падаражэлі больш чым на шэсць працэнтаў з пачатку года:
рознічны тавараабарот – 104,7 працэнта ў супастаўных цэнах;
доля тавараў айчыннай вытворчасці – 62,5 працэнта;
харчовыя тавары: 100,1 працэнта да мая 2026 года, 101,7 працэнта да снежня 2025 года;
нехарчовыя тавары: 100 працэнтаў да мая, 101,5 працэнта да снежня;
паслугі насельніцтву: 100,3 працэнта да мая, 106,2 працэнта да снежня.
Занятасць, заробкі і пенсіі
Афіцыйнае беспрацоўе трымаецца на сімвалічным узроўні ў 0,1 працэнта; рэальны заробак за паўгоддзе вырас на 7,6 працэнта:
у эканоміцы вобласці занята больш за 408 тысяч чалавек (звесткі за май);
узровень зарэгістраванага беспрацоўя на канец чэрвеня – 0,1 працэнта;
намінальны сярэдні заробак за паўгоддзе – 2445,8 рубля; у чэрвені – 2626,4 рубля (+2,9 працэнта да мая);
рэальны заробак – +7,6 працэнта да першага паўгоддзя 2025 года;
сярэдняя пенсія ў чэрвені – 989,2 рубля (у 2,7 раза вышэй за бюджэт пражытковага мінімуму для пенсіянераў).
Таварыства з абмежаванай адказнасцю “Стылтач” заявіла аб намеры вырабляць у СЭЗ “Магілёў” метызныя вырабы.
Гэтае ТАА зарэгістравана ў свабоднай эканамічнай зоне 14 ліпеня 2026 года. Яно будзе рэалізоўваць праект развіцця вытворчасці метызных вырабаў. Гаворка ідзе пра розны металічны крапёж: балты, гайкі, шрубы, шайбы і іншыя дэталі, якія выкарыстоўваюць у будаўніцтве, машынабудаванні, мэблевай галіне і многіх іншых сферах. Падрабязнасці праекта пакуль не раскрываюцца.
Варта адзначыць, што на “Стылтачы” пакуль шмат незакрытых вакансій. Нават на сайце прадпрыемства іх каля дзясятка, прычым ёсць тыя, дзе патрабуецца даволі высокая кваліфікацыя – інжэнер-тэхнолаг, наладчык металаапрацоўчых станкоў з ЧПУ, аператар металаапрацоўчых станкоў з ЧПУ, майстар вытворчага ўчастка і іншыя. Заробак там не ўказваецца.
У той жа час, згодна інфармацыі “Беларускага электроннага цэнтра занятасці г. Магілёў”, работнікаў на прадпрыемства патрабуецца яшчэ значна больш. Прычым шукаюць ад траўня гэтага года нават дырэктара. Апошняе абнаўленне гэтай вакансіі было акурат сёння, 16 ліпеня 2026 года. Заробак – па дамоўленасці.
У той жа час галоўнаму інжэнеру на “Стылтачы” прапануюць ад 5 тыс. рублёў, замырэктару па агульных пытаннях – ад 2,5 тыс. рублёў, столькі ж заробіць і замначальніка вытворчасці.
Сыходзячы з таго, што штат на новай вытворчасці яшчэ абсалютна не ўкамплектаваны, новыя балты і гайкі пачнуць вырабляць у Магілёве, не ў самы бліжэйшы час.
Учора ў Шклове Лукашэнка запатрабаваў «настойліва пераходзіць на ацяпленне пелетамі», а газ пакінуць толькі як рэзерв. Абгрунтаваў у сваім фірмовым стылі: «Вунь у палякаў цяпер завоблачныя цэны на пелеты. Не бяруць. Ну, як хочаце. Пелеты трэба тут. Трэба ацяпляць у Беларусі».
Фраза «не бяруць» – гэта, між іншым, афіцыйнае прызнанне правалу цэлай экспартнай стратэгіі. А пытанне «на чые грошы пабудавана пелетная галіна» ператварае гэтае прызнанне ў анекдот.
Стратэгія: прадаваць Еўропе
Пелетныя заводы ў сістэме лясгасаў краіна будавала з 2019-2020 гадоў з адной мэтай – экспарт у ЕС. Польшча, Германія, краіны Скандынавіі закуплялі беларускія гранулы ўсё большымі аб’ёмамі, валютная выручка радавала Мінлясгас. У ліпені 2022 года Еўрапейскі саюз у адказ на саўдзел Беларусі ў агрэсіі супраць Украіны закрыў рынак для беларускай драўніны і пелет. Экспартная мадэль памерла ў адзін дзень.
З таго часу ўлада шукае, куды падзець гранулы. Год таму, абвясціўшы пелеты «золатам» на дрэваапрацоўчым комплексе ў Петрыкаўскім раёне, Лукашэнка запусціў пелетнае паломніцтва чыноўнікаў – намеснік кіраўніка яго адміністрацыі Матусевіч тады прыязджаў у Быхаў на ТАА «ЭнергаЛесТэхКомплекс» і шматзначна намякнуў: «нават ва ўмовах знешняга ціску ў нас ёсць знешнія спажыўцы, мы не агучваем канкрэтныя краіны – не хочам падстаўляць партнёраў». Прайшоў год. Сакрэтныя партнёры, мяркуючы паводле цяперашняга «не бяруць», так нічога і не купілі. Засталася старая надзея «еўрапейцы ачухаюцца і прыйдуць да нас» і новы загад ашалелага старога – ацяпляць пелетамі самім.
Хто заплаціў за заводы?
Самая пікантная частка сюжэта – паходжанне грошай, на якія пабудавана «айчынная» пелетная энергетыка, якой так хваліцца дзед. Мы ўжо разбіралі, хто насамрэч будуе высокатэхналагічную электрастанцыю ў Быхаве: электрастанцыя «ЭнергаЛесТэхКомплекса» і пелетны завод побач фінансуюцца грантамі Еўрапейскага саюза. Гэта не здагадка – сумы і размеркаванне сродкаў паміж установамі і прадпрыемствамі раёна распісаны ў афіцыйным «Плане дзеянняў па ўстойлівым энергетычным развіцці і клімаце Быхаўскага раёна да 2030 года».
Такая ж карціна ў Хоцімску: новая кацельня на 9 мегават, два катлы на шчэпцы, будуецца па праграме «Энергазберажэнне» – якую аплачваюць фонды ЕС.
Хоцімская раёнка пры гэтым не стамляецца пісаць пра «прывід ідыятызму», які блукае па Еўропе. Ідыятызм Еўропы, відаць, у тым, што яна будуе кацельні для раёна, газета якога штодня ў яе плюе.
Выніковая канструкцыя
Захад даў грошы на пелетныя заводы і кацельні. Заводы працавалі на экспарт на Захад. Беларусь дапамагла Расіі напасці на Украіну – Захад закрыў рынак. Цяпер Лукашэнка загадвае беларусам ацяпляць грануламі, якія не купіла Еўропа, у кацельнях, якія пабудавала Еўропа, і чакаць, пакуль «еўрапейцы ачухаюцца».
Асобны штрых: за дваццаць гадоў выкарыстанне аднаўляльных крыніц энергіі ў Беларусі вырасла толькі ў два з паловай разы – і практычна ўвесь гэты рост аплачаны заходнімі фондамі і праграмамі.
Не Крамлём, які ўтрымлівае рэжым, а «калектыўным Захадам», якога штодня праклінае дзяржаўная прэса. Калі б адносіны з ЕС не былі прынесены ў ахвяру саюзу з Масквой, зялёная энергетыка расла б у разы хутчэй – і пелеты было б каму прадаваць.
Пакуль жа формула сумная: газ – расійскі, рыторыка – антызаходняя, кацельні – еўрапейскія, а плаціць за ўсё ў выніку, як заўсёды, беларус.
Прыведзены лічбы. Яны настолькі цікавыя, што варта разгледзець кожную асобна.
Такім чынам:
7712 фізічных асоб на ўліку. Пры насельніцтве Дрыбінскага раёна каля 8,3 тысячы чалавек гэта азначае, што ўсе жыхары Дрыбіншчыны знаходзяцца на падатковым уліку. Пагалоўны фіскальны ахоп пры мізэрнай базе;
160 арганізацый і 88 індывідуальных прадпрымальнікаў. На ўвесь раён – адзін бізнес на кожныя трыццаць тры жыхары. Дрыбін відавочна не Крэмніевая даліна;
кансалідаваны бюджэт раёна за 2025 год – 15,7 мільёна рублёў. У доларах па цяперашнім курсе гэта каля 4,7 мільёна. На раён з 8 тысячамі жыхароў атрымліваецца прыкладна 588 долараў на чалавека ў год – уключаючы падаткі ад бізнесу;
тры бюджэтаўтваральныя плацельшчыкі: Дрыбінская СПМК-1, УКП «Жылкамгас» і ААТ «Чарнеўка-Агра». З іх два – камунальныя прадпрыемствы, якія проста перакладаюць бюджэтныя грошы з адной кішэні ў другую. Плюс адно сельскагаспадарчае прадпрыемства.
Дасягненні, шчыра кажучы, мікраскапічныя: усіх паставілі на ўлік, тры юрыдычныя асобы складаюць падатковую базу, а ўвесь бюджэт раёна ўкладваецца ў чатыры з паловай колы агляду – такія, за адно з якіх Магілёўскі гарвыканкам сёлета аддаў 3,5 мільёна рублёў.
Магчыма, што ў папугаях поспехі дрыбінскай падатковай інспекцыі, ды і ўсяго раёна, выглядаюць больш самавіта.
Улады ў Мінску, ніяк не пахвастаўшыся эканамічнымі дасягненнямі паўднёва-ўсходніх раёнаў Магілёўшчыны, ўзяліся надаваць іх развіццю “дадатковы імпульс”.
Па паўднёвым усходзе – залатыя дажджы
Больш за 10 гадоў рэжым Лукашэнкі спрабуе нешта зрабіць з тымі раёнамі Магілёўскай вобласці, якія найбольш пацярпелі ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, а цяпер з’яўляюцца набольш занядбанымі і дэпрэсіўнымі. Самая гучная іх спроба была ў 2015 годзе, калі быў прыняты ўказ № 235 «Аб сацыяльна-эканамічным развіцці паўднёва-ўсходняга рэгіёна Магілёўскай вобласці». У гэты рэгіён увайшлі сем раёнаў: Крычаўскі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Касцюковіцкі, Слаўгарадскі, Чэрыкаўскі і Хоцімскі.
Па гэтым указе былі дадзеныя рэгіёну разнастайныя прэферэнцыі, а фінансавая дапамога проста нагадвала залаты дождж. Планавалася, што агульны аб’ём фінансавання па праграме складзе 2 трлн 788 млрд недэнамінаваных рублёў. З улікам дэнамінацыі 2016 года – 278 млн 800 тыс. рублёў.
Потым, у 2020 годзе, дзеянне ўказу было працягнута. І зноў пайшлі грошы. З пачатку дзеяння ўказа № 235 і па 2025 год уключна ў эканоміку і сацыяльную сферу рэгіёну накіравана звыш 3,1 млрд рублёў інвестыцый у асноўны капітал. Звыш 54 мільёнаў долараў прыцягнута прамых замежных інвестыцый на чыстай аснове. Створана звыш 380 новых камерцыйных арганізацый-суб’ектаў малога і сярэдняга бізнесу. На зноў створаныя працоўныя месцы працаўладкавана больш за 3,5 тыс.чалавек.
Накапленне складанасцей
Усё нібыта добра, але чамусьці ў 2023 годзе Камітэт дзяржкантролю канстатаваў, што ў рэгіёне не хапае значных інвестпраектаў, накіраваных на стварэнне прынцыпова новых прадуктаў і перадавых вытворчасцяў. “Застаецца складанай сітуацыя на рынку працы. Суб’ектамі прадпрымальніцтва недастаткова актыўна выкарыстоўваюцца прадастаўленыя дзяржавай льготы па падаходным падатку і адлічэннях у фонд сацыяльнай абароны насельніцтва”, – прагучала на пасяджэнні калегіі КДК Магілёўскай вобласці.
І вось чарговае абнаўленне. 7 ліпеня 2026 года беларускі дыктатар прымае новы ўказ № 216 “Аб мерах па развіцці асобных рэгіёнаў” – пісалі mogilev.media. У дакуменце замацаваны меры для надання дадатковага імпульсу сацыяльна-эканамічнаму развіццю раёнаў паўднёва-ўсходняга рэгіёна Магілёўскай вобласці і рэгіёна Паазер’я ў Віцебскай вобласці на перыяд да 2030 года.
Даеш эканоміку без людзей!
Новаму ўказу папярэднічала нарада, якая якраз і тычылася развіцця паўднёвага ўсходу вобласці. Паводле старшыні Магілёўскага аблвыканкама Анатоля Ісачанкі, у рамках дзеючай праграмы рэалізоўваліся мерапрыемствы, накіраваныя на развіццё сацыяльнай і вытворчай сфер. Усяго праграма ўключала 164 мерапрыемствы, з якіх было выканана 139. Шэсць мерапрыемстваў знаходзіцца ў стадыі рэалізацыі. Астатнія 19 мерапрыемстваў не былі выкананыя.
І вось што на гэта адказаў беларускі дыктатар: “Заўсёды ідэалагічна было так: стварэнне ўмоў для грамадзян, а потым – эканоміка. Хлопцы, так не будзе. Гэта мы ўжо так распесцілі сваіх людзей. Будзе эканоміка – будуць і грамадзяне жыць нармальна. Таму наперадзе эканоміка, вытворчасці. А ў нас утрыманства вельмі моцна развіта».
У гэтым і заключаецца самае галоўная хіба лукашэнкаўскага рэжыму – успрыняццё людзей як нейкіх утрыманцаў. Пры тым, што ніякая эканоміка без людзей проста не існуе. Дзякуючы эканамічнаму генію Лукашэнкі і яго падыходам, колькасць “утрыманцаў”, а дакладней жыхароў паўднёва-ўсходняга рэгіёна актыўна скарачаецца. Калі ў пачатку 2014 года там жыла 132,9 тыс. чалавек, то праз дзесяць гадоў, у пачатку 2025 года, – ужо 111,9 тыс. чалавек. Што і ёсць галоўным вынікам усёй паўднёва-ўсходняй дзяржаўнай бязглуздзіцы.
Указ прадугледжвае кампенсацыю да 35 працэнтаў капітальных выдаткаў па інвестпраектах з рэспубліканскага бюджэту, праграму сацыяльна-эканамічнага развіцця на 2026-2030 гады, закупку буйной рагатай жывёлы для мясцовых гаспадарак за кошт рэспубліканскага бюджэту і «адказнасць службовых асоб за эфектыўнасць рэалізацыі».
Праблема ў тым, што мы гэта ўсё ўжо чыталі. Двойчы.
Два папярэднія падыходы
Прама ў тэксце новага ўказа стаіць фраза: «актуалізацыя і падаўжэнне дзеяння норм указаў аб мерах па развіцці дадзенага рэгіёна ад 8 чэрвеня 2015 года №235 і ад 28 мая 2020 года №177». То бок перад намі ўжо трэцяя ітэрацыя адных і тых жа мер:
2015 год, указ №235 – першая спроба «сістэмнага развіцця» паўднёвага ўсходу Магілёўшчыны;
2020 год, указ №177 – другая, таму што першая не спрацавала;
2026 год, цяперашні ўказ – трэцяя, таму што і другая не спрацавала.
Калі б папярэднія меры далі вынік, трэцяя ітэрацыя не спатрэбілася б.
Ніводзін рэгіён у свеце не мае патрэбы ў падпісанні асобнага прэзідэнцкага ўказа «аб развіцці» раз на пяць гадоў – калі гэта развіццё сапраўды адбываецца.
Прызнанне правалу – у самой фармулёўцы новага ўказа. «Падаўжэнне дзеяння» азначае: тое, што рабілі раней, працягваем рабіць. З тымі ж фармулёўкамі, тымі ж інструментамі, для тых жа раёнаў. Толькі з агаворкай, што цяпер да 2030 года.
Чаму 35 працэнтаў – гэта вельмі шмат
Стандартная норма дзяржаўнай падтрымкі інвестпраектаў у рэгіёнах, якія развіваюцца, складае 10-15 працэнтаў капітальных выдаткаў. Трыццаць пяць працэнтаў – гэта ў два-тры разы больш за норму. Такая лічба з’яўляецца толькі калі:
рэгіён мае сістэмныя структурныя праблемы, з-за якіх прыватны капітал туды не ідзе пры звычайных умовах;
праекты, нават перспектыўныя, не акупляюцца без знешняй падтрымкі;
дзяржава гатова ўзяць на сябе траціну капітальных выдаткаў замест інвестара.
Па сутнасці, 35 працэнтаў – гэта прызнанне таго, што рынак у гэтых раёнах не працуе. Не таму што там дрэнныя людзі, а таму што там суцэльныя структурныя праблемы: старэнне насельніцтва, адсутнасць інфраструктуры, адток працаздольных кадраў, чарнобыльскае забруджванне і сацыяльная дэградацыя пасля некалькіх дзесяцігоддзяў дзеяння гэтых фактараў.
Унутраная супярэчнасць указа
Ва ўказе напісана: «Устанаўліваюцца патрабаванні да інвестпраектаў, якія прэтэндуюць на трансферты: у іх павінна быць пацверджана эканамічная эфектыўнасць і абгрунтаваны тэрміны акупнасці», але…
Калі праект паказвае пацверджаную эканамічную эфектыўнасць і абгрунтаваныя тэрміны акупнасці – навошта яму 35 працэнтаў дзяржаўнага пакрыцця? Такі праект па вызначэнні павінен прыцягваць прыватны капітал сам, без бюджэтных уліванняў.
Калі ж праекту патрэбныя 35 працэнтаў ад дзяржавы, каб акупіцца, – яго «эканамічная эфектыўнасць» існуе толькі пры ўмове дзяржаўнай падтрымкі. Прыбяры субсідыю – знікне эфектыўнасць.
Гэта класічнае адміністрацыйнае лукаўства: адна рука піша «эфектыўнасць абавязковая», другая – «дамо 35 працэнтаў».
У выніку пад крытэрый «эфектыўнасці» падганяецца любы праект, у якога ёсць адміністрацыйная падтрымка. Як гэта працуе на практыцы, мы ўжо паказвалі на прыкладзе таго ж Краснаполля, дзе дырэктар будаўнічай фірмы атрымаў бюджэтны аванс на шматкватэрны дом і тры месяцы пераводзіў грошы на свой асабісты рахунак. Ніхто ў сістэме кантролю гэтага не заўважыў – таму што «эфектыўнасць» была пацверджана дакументамі.
Эфектыўнасць не мае значэння
За словамі «развіццё», «інвестпраекты» і «павышэнне эфектыўнасці» хаваецца зусім іншы працэс. Указ забяспечвае бесперабойны паток бюджэтных грошай у існуючыя сельскагаспадарчыя арганізацыі, прамысловыя прадпрыемствы і камунальныя структуры гэтых раёнаў. Не для развіцця – для падтрымання жыцця.
Найцікавейшы механізм – «роўнадолевае фінансаванне закупкі тэхнікі за кошт сродкаў рэспубліканскага і абласнога бюджэтаў». То бок новы трактар для мясцовага калгаса аплачваецца напалову з рэспублікі, напалову з вобласці, нуль з уласных сродкаў гаспадаркі. Пры такой схеме ўласная эфектыўнасць гаспадаркі не мае ніякага значэння – яна ўсё роўна атрымае тэхніку.
Указ не зможа стварыць людзей
Ні ў адной з трох рэдакцый не разбіраецца фундаментальная праблема гэтых раёнаў – адток працаздольнага насельніцтва. За дзесяць гадоў дзеяння папярэдніх указаў насельніцтва паўднёва-ўсходніх раёнаў Магілёўшчыны скарацілася на дзясяткі тысяч чалавек. Моладзь з’язджае ў Магілёў, Мінск, Расію і Польшчу. Застаюцца пажылыя людзі, работнікі дзяржаўных арганізацый і тыя, хто не можа з’ехаць па сямейных або медыцынскіх прычынах.
Ніякія 35 працэнтаў пакрыцця не створаць работнікаў для новых прадпрыемстваў, калі няма каму там жыць. Эканамічнае развіццё патрабуе не толькі інвестыцый, але і людзей. Інвестыцыі ўказ абяцае. Людзей – не стварае.
За 2026-2030 гады ў названыя сем раёнаў Магілёўшчыны дадаткова паступяць бюджэтныя сродкі. Частка пойдзе на закупку жывёлы, тэхнікі і ўгнаенняў для існуючых КСУПаў. Частка – на некалькі паказальных інвестпраектаў, пра якія будуць пісаць дзяржаўныя СМІ («адкрыўся новы цэх», «пушчана лінія»). Частка – растворыцца ў мясцовых адміністрацыйных ланцужках, як гэта рэгулярна адбываецца з бюджэтнымі грашыма ў аддаленых раёнах.
Да 2030 года будзе абвешчана, што «рэалізаваны меры», «інвеставана» такая-то колькасць мільярдаў рублёў, «створаны» такія-то працоўныя месцы. Праз пяць гадоў, да 2030-га, спатрэбіцца чацвёртая ітэрацыя таго ж указа. З іншай лічбай пакрыцця – магчыма, ужо 40 або 45 працэнтаў.
Развіццё ў гэтай схеме не з’яўляецца мэтай. Мэтай з’яўляецца цыкл: падтрыманне жыцця існуючых структур, касавыя ўліванні, справаздачы аб выкананні, новая ітэрацыя. Рэгіён знаходзіцца ў гэтым цыкле ўжо больш за дзесяць гадоў.
