Аляксандр Лукашэнка падчас паездкі ў Магілёўскую вобласць зноў выступіў з жорсткімі заявамі ў адрас чыноўнікаў і аграрыяў.
У Краснаполлі Лукашэнка разбіраўся з рыбамі, а заадно і з мінеральнымі ўгнаеннямі, якія, паводле яго слоў, у шэрагу гаспадарак захоўваліся і выкарыстоўваліся неналежным чынам.
За чарговымі гучнымі патрабаваннямі «разабрацца і пасадзіць» зноў застаўся без адказу галоўны пытанне: хто нясе адказнасць за сістэмныя правалы ў сельскай гаспадарцы краіны, якой адзін чалавек кіруе ўжо тры дзесяцігоддзі.
«Разбярыцеся і пасадзіце»: рыторыка замест выніку
Лукашэнка заявіў, што дзяржава свядома адмовілася ад выгадных экспартных продажаў угнаенняў, каб забяспечыць імі ўнутраны рынак. Паводле яго слоў, Беларусь магла прадаць прадукцыю ў некалькі разоў даражэй і атрымаць валютную выручку, але замест гэтага накіравала рэсурсы аграрыям.
Тым не менш, як сцвярджае сам Лукашэнка, частка гэтых угнаенняў аказалася сапсаванай або выкарыстанай неэфектыўна. Рэакцыя была звыклая:
- даручэнне правесці праверкі па ўсёй краіне;
- патрабаванне «пасадзіць вінаватых»;
- пагрозы ў адрас чыноўнікаў аж да міністраў.
Сямідзесяцігадовы кіраўнік наўпрост заявіў старшыні Камітэта дзяржкантролю: «па ўсёй краіне разбярыцеся і пасадзіце».
Такая рыторыка выкарыстоўваецца не ўпершыню. За 30 гадоў ва ўладзе Лукашэнка рэгулярна рэагуе на эканамічныя праблемы праз пошук вінаватых і сілавы ціск, а не праз змяненне самой сістэмы кіравання.
30 гадоў кіравання і тыя ж праблемы
Сітуацыя з угнаеннямі не выглядае як выключэнне. Наадварот, яна падкрэслівае хранічны характар праблем у беларускім сельскай гаспадарцы.
Калі за тры дзесяцігоддзі ў краіне па-ранейшаму ўзнікаюць пытанні базавага ўзроўню, захоўвання рэсурсаў, іх уліку і выкарыстання, гэта сведчыць не пра лакальныя збоі, а пра сістэмную неэфектыўнасць.
Пры гэтым адказнасць фактычна перакладаецца на:
- кіраўнікоў гаспадарак;
- рэгіянальныя ўлады;
- профільных міністраў.
На ўсё што заўгодна, толькі не на мадэль кіравання, выбудаваную самім Лукашэнкам.
Абразы суседзяў на ўзроўні кіраўніка дзяржавы
Асаблівую ўвагу ў гэтай гісторыі прыцягвае не толькі эканамічная частка, але і хамская рыторыка былога старшыні саўгаса “Гарадзец”.
Падчас выступлення Лукашэнка дазволіў сабе адкрыта абразлівыя выказванні ў адрас краін Балтыі, заявіўшы, што Беларусь магла б «нос падцерці гэтым лабусам і іншым мудакам».
Гаворка ідзе не пра кулуарную фразу, а пра публічную заяву кіраўніка дзяржавы.
Гэта важна па некалькіх прычынах:
- падобная лексіка выкарыстоўваецца на афіцыйным узроўні;
- яна накіраваная на цэлыя краіны і народы;
- яна дэманструе стыль палітычнай камунікацыі.
Фактычна эканамічнае пытанне выкарыстання ўгнаенняў было пераведзена ў плоскасць палітычных абразаў.
Польшча: лішак як прыкмета працуючай сістэмы
На гэтым фоне паказальны прыклад Польшчы, дзе сельская гаспадарка сутыкнулася з іншай сітуацыяй – перавытворчасцю.
У краіне ўтварыўся лішак бульбы, і фермеры сапраўды не ведаюць, куды дзяваць ураджай. Аднак гэта не вынік неэфектыўнага выкарыстання рэсурсаў, а наступства працуючай аграрнай вытворчасці.
У адрозненне ад беларускай сітуацыі:
- рэсурсы выкарыстоўваюцца па прызначэнні;
- прадукцыя вырабляецца ў дастатковым аб’ёме;
- праблема ўзнікае ўжо на этапе рынку, а не вытворчасці.
І галоўнае – ніхто не патрабуе «саджаць» фермераў за лішак бульбы.
Польская сітуацыя паказвае, што аграрны сектар здольны вырабляць больш, чым патрабуецца ўнутранаму рынку, калі, вядома, яму не замінаюць “крэпкія гаспадарнікі”.
А Лукашэнка – зноў назіральнік
Гісторыя з угнаеннямі – гэта не проста эпізод. Гэта чарговае пацвярджэнне таго, што мадэль кіравання ў Беларусі застаецца нязменнай дзесяцігоддзямі.
Праблемы паўтараюцца, а рэакцыя на іх застаецца той жа. Пры гэтым сам Лукашэнка працягвае выступаць як знешні назіральнік, хоць менавіта ён вызначае правілы гульні ў эканоміцы краіны.
Заявы пра неабходнасць «саджаць» за сапсаваныя ўгнаенні гучаць гучна, але не адказваюць на галоўнае пытанне – чаму такія сітуацыі наогул узнікаюць.
Калі адна і тая ж мадэль кіравання існуе 30 гадоў і рэгулярна прыводзіць да аднолькавых праблем, адказнасць ужо немагчыма звесці да асобных чыноўнікаў або гаспадарак.
Фота БелТА.