Магілёўская вобласць зноў дэманструе міжнародную актыўнасць. На гэты раз – праз сустрэчы з прадстаўнікамі Замбіі і Анголы. Яно і зразумела. Ну, не з літоўцамі ж супрацоўнічаць і не з палякамі. Першыя чамусьці не любяць нашых кантрабандных шароў, другія чамусьці падаўжаюць тэрмін атрымання грамадзянства.
Іншая справа – Афрыка!
У афіцыйнай падачы ўсё гучыць урачыста: дыпламатычныя візіты, перспектывы супрацоўніцтва, аграпрамысловы комплекс, абмен досведам, новыя напрамкі ўзаемадзеяння.
Але без адказу застаецца галоўнае пытанне: што менавіта атрымлівае наш рэгіён ад такіх кантактаў і наколькі рэальныя эканамічныя перспектывы?
Замбія і Ангола – не тыя краіны, якія можна назваць буйнымі сусветнымі інвестарамі або эканамічнымі цэнтрамі. Гэта бедныя дзяржавы, якія развіваюцца, якія самі востра маюць патрэбу ў тэхналогіях, кадрах, інфраструктуры і доступе да сучасных вытворчых практык.
Паводле даных Сусветнага банка, ВУП на душу насельніцтва ў Анголе ў 2024 годзе складаў каля 2666 долараў, а па Замбіі – каля 1235 долараў. Для параўнання, у Беларусі гэты паказчык у 2024 годзе быў вышэй за 8300 долараў.
Таму ў гэтай гісторыі важна не пераацэньваць маштаб. Гэта не прыход багатага інвестара, не адкрыццё вялікага рынку з неадкладнымі кантрактамі і не геапалітычны прарыў. Хутчэй, гэта спроба Магілёўшчыны ўбудавацца ў лінію знешняй палітыкі, дзе Беларусь на ўзроўні ўрада заяўляе пра развіццё супрацоўніцтва з краінамі Афрыкі – у тым ліку праз павелічэнне экспарту тавараў і паслуг.
Афрыка як люстэрка магчымасцей і абмежаванняў
Візіт пасла Замбіі Абдона Лістана Маверы пададзены праз уражанні ад Магілёва, Ратушы, прадпрыемстваў і мясакамбіната. Гэта класічны фармат дыпламатычнай праграмы: паказаць горад, вытворчасць, парадак, тэхналагічнасць, гасціннасць.
З Анголай акцэнт зроблены яшчэ больш зразумела – аграпрамысловы комплекс. Прадстаўнік пасольства наўпрост гаворыць пра цікавасць да беларускага досведу ў сельскай гаспадарцы і падрыхтоўцы спецыялістаў.
І тут якраз праглядаецца рэальная логіка: Беларусь не можа канкурыраваць з сусветнымі эканамічнымі гігантамі грашыма, але можа прапаноўваць тое, што запатрабавана ў бедных краінах – прыкладныя тэхналогіі, аграрную адукацыю, перапрацоўку, тэхніку, арганізацыю вытворчасці.
Для такіх дзяржаў Магілёўшчына можа выглядаць не перыферыяй, а мадэллю: рэгіён з сельскай гаспадаркай, перапрацоўкай, машынабудаваннем, навучальнымі ўстановамі і савецкай па паходжанні, але зразумелай сістэмай кіравання.
Дзе тут магчымая выгада
Калі прыбраць дыпламатычны туман, патэнцыйная карысць можа быць цалкам канкрэтнай:
- для прадпрыемстваў Магілёўскай вобласці – шанец шукаць новыя рынкі збыту для прадуктаў харчавання, тэхнікі, абсталявання, тэхналогій захоўвання і перапрацоўкі;
- для аграрных навучальных устаноў – магчымасць прыцягваць студэнтаў, стажораў або запускаць праграмы падрыхтоўкі спецыялістаў для афрыканскіх краін;
- для абласной улады – дэманстрацыя міжнароднай актыўнасці і ўключанасці рэгіёна ў знешнепалітычную павестку;
- для Замбіі і Анголы – доступ да беларускага досведу ў сельскай гаспадарцы, харчовай прамысловасці, аўтаматызацыі і падрыхтоўцы кадраў;
- для арганізатараў форумаў кшталту “Мельницы успеха” – пацверджанне, што мерапрыемства можна падаваць не толькі як рэгіянальную выставу, але і як пляцоўку для міжнародных кантактаў.
Аднак усё гэта – пералік магчымасцей, а не вынікаў.
Не інвестыцыі, а дыпламатычны аванс
У апублікаванай інфармацыі няма галоўнага: падпісаных кантрактаў, аб’ёмаў паставак, тэрмінаў, канкрэтных прадпрыемстваў, абавязацельстваў бакоў. Няма адказу на пытанне, хто, што, калі і за якія грошы будзе рабіць.
Менавіта таму падобныя навіны варта чытаць асцярожна. Яны ствараюць адчуванне міжнароднага руху, але не даказваюць эканамічны эфект. Візіт дыпламата – гэта яшчэ не экспарт. Экскурсія на прадпрыемства – яшчэ не кантракт. Пахвала беларускай якасці – яшчэ не грошы ў бюджэт і не загрузка вытворчых ліній.
Асабліва важна ўлічваць палітычны і інстытуцыйны кантэкст саміх партнёраў. Ангола, паводле ацэнкі Freedom House, адносіцца да несвабодных краін: там працяглае дамінаванне адной партыі, ціск на апазіцыю і сістэмныя праблемы з правамі і інстытутамі.
Замбія выглядае мякчэй – яна класіфікуецца Freedom House як часткова свабодная краіна, з рэгулярнымі выбарамі, але і з абмежаваннямі для апазіцыі, медыя і публічнай актыўнасці.
То бок перад намі не саюз з багатымі дэмакратыямі, а кантакт з беднымі і палітычна праблемнымі дзяржавамі, якія самі шукаюць знешнюю падтрымку і прыкладны досвед.
“Наш адказ Чэмберлену”
У гэтым сэнсе гісторыя з Замбіяй і Анголай выглядае як своеасаблівы “наш адказ Чэмберлену”: калі закрываюцца або звужаюцца адны знешнія напрамкі, адкрываюцца іншыя – хай менш багатыя, менш прадказальныя і менш прэстыжныя.
Чыноўнікі Магілёўшчыны паказваюць: у яе ёсць што прадэманстраваць. Мясакамбінаты, аграрны сектар, падрыхтоўка кадраў, прамысловая база – усё гэта сапраўды можа быць цікава краінам, дзе пытанні харчавання, тэхналогій і спецыялістаў стаяць востра.
Але пафас тут павінен быць умераным. Афрыканскі напрамак можа даць карысць толькі тады, калі за візітамі пойдуць дамовы, за кампліментамі – заказы, за форумамі – пастаўкі, а за словамі пра супрацоўніцтва – зразумелыя праекты.
Пакуль жа гэта не столькі эканамічная перамога, колькі дыпламатычны аванс. І галоўнае пытанне застаецца ранейшым: ці здолее Магілёўская вобласць ператварыць цікавасць бедных краін, якія развіваюцца, у рэальныя кантракты – або ўсё скончыцца прыгожымі цытатамі, фотаздымкамі з прыёму і чарговай навіной пра “перспектыўныя перспектывы”.
Фота^ “Магілёўскія ведамасці”.