Магілёўская вобласць аказалася найгоршай з рэгіёнаў, названых МАРГ па выніках маніторынгу сельскага гандлю за восем месяцаў: з 92 правераных аб’ектаў спажыўкааперацыі парушэнні зафіксаваныя ў 91. Па сутнасці, чыстым застаўся ўсяго адзін магазін.
Як гэта выглядае на фоне іншых абласцей
МАРГ назваў вынікі па трох рэгіёнах, і лічбы па іх несупастаўныя:
- Віцебская вобласць: праверана 37 аб’ектаў, парушэнні ў 34.
- Гродзенская вобласць: каля 40 аб’ектаў, парушэнні ў 31 магазіне і ва ўсіх аб’ектах грамадскага харчавання.
- Магілёўская вобласць: 92 аб’екты, парушэнні ў 91.
Доля парушэнняў у суседзяў – ад 78 да 92 працэнтаў, на Магілёўшчыне – 99. Да таго ж Магілёўшчына – адзіны рэгіён, дзе міністэрства назвала канкрэтнае райспажыўтаварыства: у жніўні ў двух магазінах Шклоўскага райспажыўтаварыства спынілі продаж пратэрмінаваных тавараў і тавараў сумнеўнай якасці на суму звыш 220 рублёў, а агароднінныя кансервы там прадавалі па завышаных цэнах.
Што знайшоў МАРГ па ўсёй краіне
За восем месяцаў міністэрства праверыла 194 аб’екты Белкаапсаюза. Вынік укладваецца ў чатыры лічбы:
- 48 прадпісанняў аб забароне продажу пратэрмінаваных тавараў;
- 78 рэкамендацый па ліквідацыі парушэнняў;
- 28 пратаколаў аб адміністрацыйных правапарушэннях накіравана ў суды;
- штрафаў – звыш 18,1 тысячы рублёў.
Штраф у сярэднім – каля 650 рублёў на пратакол: для райспажыўтаварыства гэта не пакаранне, а радок у выдатках.
Пры гэтым амаль палова ўсіх правераных аб’ектаў – магілёўскія, і амаль усе яны з парушэннямі. У міністэрстве падкрэсліваюць, што сельскія магазіны часцяком застаюцца адзінай крыніцай тавараў першай неабходнасці для жыхароў аддаленых вёсак.
У гэтым і галоўная супярэчнасць лічбаў: у пакупніка ў такой вёсцы выбару няма, і пратэрмінаваны тавар на паліцы ён альбо купляе, альбо не купляе нічога.
Хто вінаваты: тры вымовы і адно прызнанне
Прычыны цяперашняга стану сельскага гандлю не сакрэт – пра іх за два з паловай гады публічна гаварылі і Лукашэнка, і сам Белкаапсаюз. Храналогія выглядае так:
- Люты 2024 года. Лукашэнка на агульным сходзе Белкаапсаюза патрабуе ператварыць урадавую праграму развіцця сістэмы на 2024-2025 гады ў «дарожную карту без балбатні»: «Калі гэта грошы – вось туды, такія грошы».
- Ліпень 2025 года. Старшыня праўлення Інэса Караткевіч прызнае: абслугоўванне маланаселеных вёсак стратнае, выручка не пакрывае выдаткаў, большасць прадаўцоў – людзі сталага ўзросту, на канкурэнтны заробак маладым грошай няма; развівацца сістэма пакуль можа толькі за кошт дзяржпадтрымкі і прыцягнутых рэсурсаў.
- Жнівень 2025 года. Лукашэнка зноў адчытвае Белкаапсаюз за закрыццё магазінаў і завышаныя заробкі кіраўніцтва і дае тэрмін да 1 студзеня на стварэнне эфектыўнай сістэмы гандлю на сяле.
- Жнівень 2026 года. На нарадзе ў Вілейскім раёне Лукашэнка агучвае вынік працы Белкаапсаюза. «Калі гэта так, гэта жудасць», – рэзюмуе дзед і задае Караткевіч два пытанні: хто вінаваты і што рабіць?
Караткевіч адказвае так, як адказвалі начальнікі паўмёртвай структуры да яе і будуць адказваць пасля: выправімся.
Што рабіць: адказ не мяняецца з 1990-х
Рэцэпт у дзяржавы фактычна адзін – зноў даць грошай і запатрабаваць эфектыўнасці. Вынік гэтай палітыкі – страты, якія выраслі ў 11 разоў за год, і 91 магазін з парушэннямі з 92 правераных на Магілёўшчыне.
Паралельна з канца жніўня гандлярам на сяле абяцаюць ільготы па падатках на прыбытак, зямлю і нерухомасць у абмен на абавязак трымаць аўтакрамы – разлік на тое, што прыватнік прыйдзе туды, адкуль спажыўкааперацыя сыходзіць.
Пакуль жа вясковы пакупнік Магілёўшчыны мае тое, што зафіксаваў МАРГ: пратэрмінаваныя тавары і кансервы па завышанай цане ў адзіным магазіне.
Фота шклоўскай раённай газеты.