Пятага і шостага верасня ў Касцюковічах пройдзе XXXIII Дзень беларускага пісьменства – на Магілёўшчыне свята прымаюць у пяты раз, пасля Мсціслава, Шклова, Быхава і Бялынічаў.
Да яго ў райцэнтры паклалі больш за дзве тысячы квадратных метраў пліткі, адрамантавалі мемарыяльны комплекс і краязнаўчы музей, паставілі фантан і скульптуру «Алесь і Алеся» паводле матываў Куляшова.
Праграму на галоўнай сцэне рыхтуе Саюз пісьменнікаў Беларусі. Яна называецца «Імёны светлыя, дарагія» і прысвечана памяці народнага паэта Уладзіміра Карызны, народнага пісьменніка Мікалая Чаргінца і кіраўніка Магілёўскага абласнога аддзялення саюза Алеся Казекі – усіх траіх не стала сёлета.
Напярэдадні, пятага верасня, пройдзе вечар памяці Чаргінца з удзелам актрысы Марыі Захарэвіч і кампазітара Эдуарда Ханка. На той жа сцэне саюз уручыць уласную ўзнагароду – медаль «За вялікі ўклад у літаратуру». Першы намеснік старшыні саюза Алена Стэльмах, прадстаўляючы праграму, сказала, што пісьменнікі адчуваюць сучасны пульс жыцця.
Хто адчувае пульс
Саюз пісьменнікаў Беларусі створаны ў 2005 годзе па ініцыятыве Мікалая Чаргінца, калі частка літаратараў выйшла з Саюза беларускіх пісьменнікаў, які існаваў з 1934 года. Ранейшы саюз быў ліквідаваны ў 2021 годзе. Цяперашні, паводле даных на 2024 год, налічвае больш за семсот пісьменнікаў, паэтаў, драматургаў і крытыкаў і заяўляе, што выдае больш за дзвесце кніг у год.
Лаўрэатаў Нацыянальнай літаратурнай прэміі, якіх абвесцяць у Касцюковічах, выдасць Міністэрства інфармацыі. У прэміі ёсць умова, якая вызначае ўвесь яе ахоп: да конкурсу дапускаюцца творы, упершыню выпушчаныя беларускімі выдавецтвамі. Фармальна гэта тэхнічная норма. Практычна яна выводзіць за межы прэміі ўсю беларускую літаратуру, якая выходзіць за мяжой, – то бок значную частку таго, што сёння ўвогуле пішацца беларускімі аўтарамі.
Як гэта выглядае на канкрэтным прыкладзе. Саша Філіпенка нарадзіўся ў Мінску ў 1984 годзе, аўтар раманаў «Бывший сын», «Замыслы», «Травля», «Красный крест», «Возвращение в Острог», «Кремулятор». Лаўрэат «Русской премии» за «Бывшего сына», лаўрэат «Ясной Поляны», уладальнік літаратурнай прэміі Еўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцця за «Красный крест», фіналіст «Большой книги».
Яго кнігі перакладзены прыкладна на паўтара дзясятка моў – французскую, нямецкую, англійскую, іспанскую, італьянскую, польскую, чэшскую, венгерскую, харвацкую, галандскую. Паводле яго прозы ставілі спектаклі ў маскоўскім «Гоголь-центре», у пецярбургскім Александрынскім тэатры, у кіеўскім Даўжэнка-цэнтры.
Ніводнай беларускай узнагароды ў гэтым спісе няма, і паводле ўмоў Нацыянальнай літаратурнай прэміі з’явіцца яна не можа.
«Чырвоны крыж» у Беластоку
Праз дзесяць дзён пасля касцюковіцкага свята, шаснаццатага і сямнаццатага верасня, у Беластоку сыграюць прэм’еру спектакля «Чырвоны крыж» паводле аповесці Філіпенкі. Ставіць беларускі тэатр «Прыехалі», рэжысёр – Аляксандр Енджыеўскі.
Тэатр «Прыехалі» стварылі ў Беластоку Аляксандр Енджыеўскі і Настасся Суханосік – абодва раней працавалі ў Гродзенскім тэатры лялек.
У спектаклі заняты Васіль Дашкевіч, студэнт беластоцкай Акадэміі тэатральнага мастацтва імя Зэльвяровіча, і Ірына Сідарук, больш за трыццаць гадоў звязаная з беластоцкай танцавальнай сцэнай. Сцэнаграфію, лялек і касцюмы зрабіла беларуская мастачка Кацярына Еўдакімава.
У камандзе тэатра і ўраджэнец Магілёўшчыны Сяргей Антонаў – пісьменнік-фантаст, аўтар чатырнаццаці раманаў. Сумарны наклад яго кніг – каля паўмільёна асобнікаў, асобныя маскоўскія выданні выходзілі па семдзесят і восемдзесят тысяч, кнігі перакладаліся ў Германіі, Венгрыі, Паўднёвай Карэі, Літве і Польшчы.
У Беларусі з чатырнаццаці раманаў выйшаў адзін – «Лоскутные звезды», Мінск, выдавецтва «Четыре четверти», 2019 год, наклад трыста асобнікаў.
Частка ўдзельнікаў праекта сваіх імёнаў не раскрывае – з меркаванняў бяспекі сем’яў, якія засталіся ў Беларусі.
Вось, уласна, і ўся розніца паміж дзвюма вераснёўскімі датамі. На адной сцэне за ўклад у літаратуру ўручаюць медалі. На другой за ўдзел у спектаклі паводле беларускай прозы не называюць прозвішчаў.
Дзе і калі
Што трэба ведаць тым, хто збярэцца на прэм’еру:
- «Чырвоны крыж», тэатр «Прыехалі», паводле аповесці Сашы Філіпенкі;
- 16 і 17 верасня, пачатак у 18:30, пляцоўка Nieteatr у Беластоку;
- на беларускай мове з польскімі субтытрамі, каля 55 хвілін;
- для моладзевай і дарослай аўдыторыі;
- праект рэалізуецца пры фінансавай падтрымцы Міністра культуры і нацыянальнай спадчыны Рэспублікі Польшча са сродкаў Фонду прасоўвання культуры, арганізацыйны партнёр – Fundacja EDUARTIS.
У рамках праекта запланаваны два прэм’ерныя паказы. Ранейшыя пастаноўкі Аляксандра Енджыеўскага паказвалі ў Варшаве, Уроцлаве, Кракаве і Вільнюсе, так што пасля беластоцкай прэм’еры ў спектакля ёсць шанец паехаць далей.
Фота БелТА.