Былы палітвязень Мікіта Слепянок распавёў аб нянавісці адміністрацыі папраўчай калоніі №15 Магілёва да беларускай мовы і жудасных умовах у ШІЗА.
Скіраванне ў “гадзюшнік”
Мікіта Слепянок – гамяльчук, адміністратар гістарычна-культурнага тэлеграм-канала Rezystans, які быў забаронены з Беларусі і знішчаны сілавікамі. У 2022 годзе канал прызналі “экстрэмісцкім фармаваннем”, а самога Мікіту асудзілі на тры гады калоніі.
У магілёўскую калонію №15 Мікіту этапавалі ў снежні 2022 года. Пасля васьмі месяцаў у СІЗА калонія спачатку нават падалася амаль воляй: тут можна было бачыць неба, зямлю, адчуваць вецер. Але гэтае ўражанне знікла даволі хутка.
У расповядзе Праваабарончаму цэнтру “Вясна”, Мікіта ўзгадваў словы аднаго з вязняў, які яшчэ падчас этапу назваў ПК №15 «гадзюшнікам». Праз некалькі месяцаў ён ужо добра разумеў, што той меў на ўвазе: калонія ламала людзей не толькі пакараннямі, але і самой атмасферай, адносінамі паміж вязнямі і сістэмай даносаў ды правакацый.
Беларуская мова як чырвоная ануча
Першы сур’ёзны канфлікт адбыўся амаль адразу пасля прыезду. Прычынай стала беларуская мова. У гомельскім СІЗА Мікіта таксама заўважаў непрыязнасць часткі кіраўніцтва да беларускай, але карыстацца ёю яму не забаранялі. У Магілёве ўсё аказалася інакш.
Падчас першай размовы з аператыўнікам Мікіта адказваў па-беларуску. У нейкі момант той перапыніў яго словамі: «Ну я вижу, что ты продолжаешь топить!». Для адміністрацыі, як зразумеў палітвязень, сама беларуская мова ўспрымалася не як звычайны сродак камунікацыі, а як дэманстрацыя палітычнай пазіцыі.
Наступныя паўгадзіны яму тлумачылі магчымыя наступствы такой упартасці: ШІЗА, збіццё, новыя крымінальныя справы паводле артыкула аб злосным непадпарадкаванні адміністрацыі і перспектыву ўвогуле не выйсці на волю.
З іншымі вязнямі Мікіта працягваў размаўляць па-беларуску. Гэта стала для яго прынцыповым. З адміністрацыяй давялося пераходзіць на рускую. Пры гэтым з шараговымі ахоўнікамі і малодшымі афіцэрамі беларуская асаблівых праблем не выклікала.
Асобным інструментам ціску, паводле Слепянка, былі так званыя актывісты – вязні, якія супрацоўнічалі з адміністрацыяй і правакавалі палітычных.
ШІЗА на другі дзень у калоніі
Доўга чакаць пакарання за беларускую мову не давялося. Ужо на другі дзень пасля прыезду Мікіту адправілі на сем сутак у штрафны ізалятар. Фармальную прычыну знайшлі, але яму, паводле яго, далі зразумець: сапраўдная праблема – мова. Другі раз у ШІЗА ён трапіў у 2024 годзе пасля свайго дня нараджэння.
Паводле Слепянка, адміністрацыя адсочвала публікацыі незалежных медыя пра палітвязняў. Калі СМІ згадвалі дзень нараджэння кагосьці з іх, сам вязень мог атрымаць пакаранне. Спачатку гэта былі рапарты, пазбаўленне спатканняў і пасылак, а ў 2024 годзе, як сцвярджае былы палітвязень, з’явілася распараджэнне адпраўляць такіх людзей у ШІЗА. Звычайна на трое сутак.
Першае знаёмства Мікіты са штрафным ізалятарам прыйшлося на зіму, калі на вуліцы тэмпература апускалася да мінус 20. Ён трапіў у адну з найбольш халодных камер. Батарэя амаль не грэла, цёплую бялізну забралі. Уначы даводзілася прачынацца прыкладна кожную гадзіну і ісці да батарэі, каб хоць крыху сагрэцца.
Спаць даводзілася на голых дошках. Замест падушкі былі тапкі або рулон туалетнай паперы. Але нават холад, паводле Мікіты, быў не самым цяжкім. У ШІЗА няма чым заняць сябе, не давалі нават Біблію. Таму некалькі сутак маглі расцягвацца ў адчуванні на бясконцасць.
Беларускія сімвалы пакут
Праблемай у магілёўскай калоніі магла стаць не толькі беларуская мова, але і нацыянальная сімволіка. На руцэ Мікіты ёсць татуіроўка з крыжам – беларускім гістарычным сімвалам, звязаным у тым ліку з крыжам Еўфрасінні Полацкай і «Пагоняй». Для яго яна стала знакам уласнай ідэнтычнасці і ў калоніі дапамагала памятаць, кім ён сябе лічыць.
Сваю татуіроўку яму ўдалося захаваць. Іншым, паводле яго сведчанняў, шанцавала менш. Мікіта ўзгадвае вязня, якому чырвоную паласу ў выяве бел-чырвона-белай Беларусі забілі чорнай фарбай. Іншаму палітвязню такім жа чынам пакрылі «Пагоню». Паводле Слепянка, перад людзьмі фактычна ставілі выбар: пазбавіцца непажаданай сімволікі альбо рызыкаваць трапіць на больш жорсткі рэжым.
Караткевіч выратавання
Трымацца дапамагалі іншыя палітвязні, кнігі і гісторыя Беларусі. Вольны час Мікіта выкарыстоўваў для чытання і ўласных гістарычных запісаў. Праўда, паводле яго слоў, беларускія, каталіцкія і гістарычныя кнігі ў калоніі перыядычна знішчалі.
Асабліва важным для сябе ён называе Уладзіміра Караткевіча. Ва ўмовах пастаяннай дзяржаўнай прапаганды яго кнігі нагадвалі палітвязню пра Беларусь, якая не зводзіцца ні да савецкай, ні да расійскай культурнай прасторы.
У калонію Мікіта трапіў у 21 год. Выйшаў адтуль, паводле ўласнага прызнання, ужо іншым чалавекам – больш жорсткім у неабходнасці абараняць сябе, але адначасова больш здольным спачуваць іншым.
Бо ў калоніі, як вынікае з яго гісторыі, даводзілася адстойваць не толькі ўласную годнасць і палітычныя погляды. Часам асобнай формай супраціву станавілася сама магчымасць заставацца беларусам і размаўляць на сваёй мове.
***
Мікіта Слепянок выйшаў на волю ў снежні 2024 года, але яшчэ год быў вымушаны жыць у Беларусі пад наглядам. Цяпер ён у Варшаве і толькі там, паводле яго, нарэшце пачаў адчуваць сябе вольным чалавекам.
У планах у Мікіты атрымаць вышэйшую адукацыю і больш займацца грамадскай дзейнасцю на карысць Беларусі. “Я ўжо даўно зразумеў, што ў многім Беларусь значыць для мяне больш, чым нават я сам”, – кажа экс-палітвязень. Ён верыць, што калі з’явіцца бяспечная магчымасць, то абавязкова вернецца ў Беларусь.
Фотаздымак: ПЦ “Вясна”