Дом, які не мае зямельнага ўчастка і пры неабходнасці можа пераехаць разам з гаспадаром, для Беларусі пакуль выглядае экзотыкай. Але ў Еўропе плавучыя дамы, або хаусботы, даўно сталі асобным відам жылля і турыстычнага бізнесу. А цяпер такі аб’ект прадаецца і на Магілёўшчыне – на Чыгірынскім вадасховішчы.
Ад жылля да гатэляў на вадзе
Найбольш вядомыя плавучыя дамы ў Нідэрландах, дзе жыццё на вадзе мае даўнюю традыцыю. Сёння гэта ўжо асобны сегмент рынку нерухомасці і суднаў.
Па стане на кастрычнік 2026 года на адной з нідэрландскіх пляцовак было выстаўлена больш за 60 плавучых дамоў. Медыяна цаны складала каля 161 тысячы еўра, а палова прапаноў знаходзілася ў дыяпазоне прыкладна ад 119 да 276 тысяч еўра. Пры гэтым кошт моцна залежыць не толькі ад самога дома, але і ад права на месца, дзе ён прышвартаваны.
Развіты рынак хаусботаў ёсць і ў суседняй Польшчы. Прычым там іх ужо не толькі выкарыстоўваюць, але і серыйна вырабляюць. Напрыклад, новы 12,5-метровы польскі хаусбот ZOE 1200 прапануецца прыкладна за 58 тысяч еўра без ПДВ, больш абсталяваны Shogun з рухавіком і сонечнымі панэлямі – за 99,5 тысячы еўра. Ёсць і значна даражэйшыя мадэлі коштам у сотні тысяч еўра.
Такія дамы могуць быць як амаль нерухомымі – стаяць на адным месцы гадамі, – так і мець уласны рухавік і перамяшчацца па вадзе.
У Беларусі гэта пакуль экзотыка
Беларусь з яе вялікай колькасцю азёр і вадасховішчаў, здавалася б, таксама добра падыходзіць для такога фармату. Аднак масавым ён так і не стаў.
Адзін з вядомых прыкладаў з’явіўся яшчэ ў 2016 годзе ў Лапаровічах на Заслаўскім вадасховішчы. Там пабудавалі плавучы дом плошчай амаль 39 квадратных метраў з кухняй-гасцёўняй, санвузлом і парылкай.
У 2017 годзе беларускія СМІ расказвалі яшчэ пра адну самаробную плавучую дачу пад Мінскам. Яе гаспадар Пётр Емяльянаў тады казаў, што пасля доўгіх пошукаў змог знайсці ў Беларусі звесткі ўсяго пра чатыры падобныя плавучыя канструкцыі.
Яго дом стаяў на пантоне плошчай 36 квадратных метраў, асновай якога служылі 26 металічных бочак. Сам дом займаў каля 10,5 квадратнага метра. Сабекошт такой дачы гаспадар тады ацэньваў у 9900 рублёў – каля пяці тысяч долараў па тагачасным курсе.
Былі і больш маштабныя праекты. Беларускія СМІ пісалі пра дом на пантоне плошчай больш за 180 квадратных метраў з двума рухавікамі, сонечнай электрастанцыяй, кухняй, спальнямі і ваннай. Побач з ім згадвалася і асобная плавучая лазня.
А 14 кастрычніка 2026 года ў беларускіх медыя зноў з’явіўся хаусбот – гэтым разам на Чыжоўскім вадасховішчы ў Мінску.
48-метровы дом мае тэрасу, мэблю і тэхніку, біятуалет, газавую пліту, сонечныя панэлі, невялікую лазню і рухавік Mercury магутнасцю 30 конскіх сіл. За яго просяць 51 тысячу рублёў, або каля 17 тысяч долараў.
На Мінскім моры існуе ўжо і цэлая камерцыйная база плавучых дамоў. У кастрычніку яе прадаюць як гатовы бізнес за 229 тысяч рублёў. У склад уваходзяць самаходны дом з лазняй, дом-альтанка, асобны домік адміністратара і тры плавучыя пірсы-пантоны.
А цяпер – Чыгірынка
Свой прыклад з’явіўся і на Магілёўшчыне.
На Чыгірынскім вадасховішчы цяпер выстаўлена на продаж плавучая лазня. Прадавец ацэньвае яе ў 65 тысяч рублёў.
Аб’ект разлічаны на кампанію да 12 чалавек. Унутры ёсць сама лазня, закрытая зона адпачынку і санвузел, звонку – месца для мангала.
Прадавец прапануе выкарыстоўваць аб’ект як для асабістага адпачынку, так і для бізнесу – здаваць пагадзінна або на суткі.
Цікавая дэталь: у аб’яве гаворыцца, што на канструкцыю можна ўсталяваць лодкавы матор і выкарыстоўваць яе для прагулак па вадасховішчы.
Менавіта гэтая дэталь аказваецца важнай не толькі для будучага гаспадара, але і з пункту гледжання заканадаўства.
Дом, судна ці проста пантон?
Асобнага паняцця «хаусбот», «дом на вадзе» або «плавучая лазня» ў беларускім заканадаўстве няма.
Кодэкс унутранага воднага транспарту выкарыстоўвае іншыя паняцці.
Так, плавучым аб’ектам лічыцца штучнае плавучае збудаванне, якое не з’яўляецца суднам і не выкарыстоўваецца для суднаходства.
Суднам, у сваю чаргу, з’яўляецца самаходнае або несамаходнае плавучае збудаванне, якое выкарыстоўваецца для суднаходства. Прычым пад суднаходствам маецца на ўвазе не толькі перавозка людзей або грузаў, але і выкарыстанне суднаў у спартыўных, культурных і іншых мэтах.
Такім чынам, адна і тая ж на першы погляд канструкцыя можа мець розны прававы статус.
Калі дом або лазня проста стаіць на пантонах каля берага і нікуды самастойна не рухаецца, гаворка можа ісці пра плавучы аб’ект.
Калі ж на ім усталяваны рухавік і ён выкарыстоўваецца для перамяшчэння па вадаёме, узнікае пытанне аб яго рэгістрацыі ўжо ў якасці судна.
Калі дом пачынае плаваць
Беларускае заканадаўства вызначае маламернае судна як судна да 20 метраў даўжынёй, на борце якога дапускаецца не больш за 12 чалавек, з шэрагам выключэнняў.
Цікава, што заяўленая ў аб’яве ўмяшчальнасць чыгірынскай лазні – якраз да 12 чалавек.
З 1 студзеня 2026 года ў Беларусі дзейнічаюць новыя Правілы карыстання маламернымі судамі і базамі для іх стаянкі. Яны зацверджаны пастановай Савета Міністраў №731 ад 16 снежня 2025 года. Дакумент рэгулюе ў тым ліку выкарыстанне маламерных судоў і месцаў іх стаянкі.
Таму сцвярджаць, што любы дом на пантоне – гэта проста «плот», як гэта рабілі ў некаторых старых беларускіх публікацыях, сёння ўжо было б занадта спрошчана.
Канкрэтны статус залежыць ад канструкцыі, дакументаў і таго, як аб’ект фактычна выкарыстоўваецца.
Купіць дом – не значыць купіць месца на вадзе
Але ёсць яшчэ адно пытанне, магчыма нават больш істотнае.
У Нідэрландах права на месца для плавучага дома можа складаць значную частку яго кошту. Купіць сам дом і атрымаць права паставіць яго ў пэўнай акваторыі – розныя рэчы.
У Беларусі логіка падобная.
Набыццё плавучай лазні само па сабе не азначае, што новы гаспадар аўтаматычна атрымлівае права пакінуць яе менавіта на тым месцы Чыгірынскага вадасховішча, дзе яна знаходзіцца цяпер.
Асобна могуць узнікаць пытанні выкарыстання берага, прычала або памоста, падвядзення электрычнасці, адводу сцёкаў, камерцыйнай эксплуатацыі аб’екта.
Асаблівы рэжым дзейнічае і ў водаахоўных зонах ды прыбярэжных палосах. Іх выкарыстанне рэгулюецца Водным кодэксам Беларусі.
Таму перад пакупкай такога «дома» істотна высветліць не толькі, у якім стане печка або пантон.
Не менш важныя пытанні – што запісана ў дакументах на сам аб’ект, ці зарэгістраваны ён як судна, калі мае рухавік, і на якой падставе ён займае канкрэтнае месца на вадасховішчы.
У самой аб’яве пра продаж чыгірынскай лазні інфармацыі пра прававы статус аб’екта, яго рэгістрацыю або права на месца стаянкі няма. Прадавец прапануе ўсе падрабязнасці і ўмовы продажу даведацца па тэлефоне.
І гэта, бадай, галоўнае пытанне да незвычайнай прапановы за 65 тысяч рублёў: пакупнік набывае толькі плавучую лазню – ці яшчэ і магчымасць працягваць карыстацца ёй менавіта на Чыгірынцы?
