Скульптуру «Алесь і Алеся», якую ўрачыста прэзентавалі ў Касцюковічах 5 верасня, афіцыйна закупілі толькі 8 кастрычніка. За кампазіцыю з палімерных матэрыялаў заплацілі 49 034 рублі – каля 15 тысяч долараў. Пры гэтым гісторыя стварэння помніка выклікае пытанні не толькі да таго, як расходаваліся грошы, але і да выканання заканадаўства.
На незвычайную храналогію звярнула ўвагу выданне «Наша Ніва», якое вывучыла дакументы дзяржаўных закупак.
Двухметровая кампазіцыя «Алесь і Алеся», прысвечаная героям верша Аркадзя Куляшова, з’явілася на цэнтральнай плошчы Касцюковічаў да Дня беларускага пісьменства. Яе аўтар — магілёўскі скульптар Аляксандр Мінькоў, чыя нядаўняя праца «Жанчыне-маці» ў Быхаве выклікала хвалю насмешак у інтэрнэце.
Але калі быхаўскі помнік абмяркоўвалі пераважна праз яго мастацкія асаблівасці, то касцюковіцкі прыцягнуў увагу фінансавымі і бюракратычнымі загадкамі.
Сем спробаў купіць тое, што ўжо стаяла на плошчы
Як высветлілі журналісты, першыя закупачныя працэдуры на стварэнне скульптуры ў Касцюковічах абвясцілі толькі ў жніўні 2026 года — прыкладна за тры тыдні да яе адкрыцця.
Першапачатковы кошт вагаўся ад 44 тысяч да 49 388 рублёў. Закупкі адна за адной не давалі выніку, а ў дакументацыі змяняліся крыніцы фінансавання: раённы бюджэт, уласныя і спонсарскія сродкі.
Пры гэтым скульптар пачаў працаваць над кампазіцыяй значна раней. Яшчэ 25 жніўня дзяржаўныя СМІ паказвалі рэпартажы з яго майстэрні, дзе ўжо былі падрыхтаваныя пластылінавыя мадэлі галоў герояў. Сам Мінькоў расказваў, што займаецца праектам каля года.
Тым не менш на момант адкрыцця 5 верасня закупка афіцыйна завершаная не была.
У канцы верасня чыноўнікі зноў абвясцілі працэдуру на выраб і ўстаноўку кампазіцыі. І толькі 8 кастрычніка, з сёмай спробы, закупку завяршылі на суму 49 034 рублі.
Асабліва цікавая дэталь: паводле тэндарнай дакументацыі, мантаж скульптуры павінен быў адбыцца да 30 лістапада. Хаця да таго часу яна ўжо больш за месяц стаяла на плошчы і прымала наведвальнікаў.
Замест бронзы – палімерная імітацыя
Першапачаткова для помніка разглядалі выкарыстанне бронзы. Аднак у выніку фігуры вырашылі зрабіць з кампазітных матэрыялаў з пакрыццём, якое імітуе метал.
Такая тэхналогія дазваляе ствараць лёгкія полыя канструкцыі са шкловалакна і палімерных смол. Яна значна адрозніваецца ад традыцыйнага бронзавага ліцця.
Ёсць пытанні і да эскіза. Выданне «Наша Ніва» адзначае, што выява, прыкладзеная да закупачных дакументаў, істотна адрозніваецца па дэталях ад сапраўднай скульптуры і працоўнай мадэлі, якую дэманстраваў Мінькоў.
Журналісты дапускаюць, што дакументальны эскіз мог быць створаны з дапамогай штучнага інтэлекту. Аднак пацверджання гэтай версіі пакуль няма.
А як жа ўзгадненні?
Асобнае пытанне – выкананне працэдур, прадугледжаных пастановай Савета Міністраў №218 ад мая 2026 года.
Паводле аналізу «Нашай Нівы», стварэнне падобных манументальна-дэкаратыўных аб’ектаў патрабуе конкурснага адбору эскізаў і адпаведных экспертных узгадненняў.
Журналісты не знайшлі сведчанняў, што пры стварэнні касцюковіцкага помніка гэтыя працэдуры былі належным чынам выкананыя.
У закупачнай дакументацыі скульптуру пры гэтым афармлялі як звычайны тавар. У кастрычніку для яе выкарысталі код прадукцыі, які адносіцца да розных іншых вырабаў, не ўключаных у асобныя катэгорыі.
Ці дазволіў такі падыход абысці спецыяльныя патрабаванні да манументальнага мастацтва, павінны высветліць кампетэнтныя органы.
Тры помнікі аднаго аўтара за два месяцы
Гісторыя касцюковіцкай скульптуры – не адзіная, якая выклікае пытанні.
За верасень і кастрычнік 2026 года, пісалі mogilev.media, на Магілёўшчыне адкрылі адразу тры працы Аляксандра Мінькова.
Акрамя «Алеся і Алесі», гэта бюст Ніны Баранавай у аграгарадку Гарадзец Шклоўскага раёна і скульптурная кампазіцыя «Жанчыне-маці» ў Быхаве.
Апошняя атрымала асабліва шырокую вядомасць праз незвычайныя прапорцыі фігур. Пасля крытыкі мясцовыя чыноўнікі прызналі наяўнасць мастацкіх недахопаў, а экспертнае вывучэнне працы пачалося ўжо пасля яе адкрыцця.
У выпадку з Касцюковічамі галоўная загадка іншая: як атрымалася, што помнік спачатку ўсталявалі і ўрачыста адкрылі, а толькі потым здолелі афіцыйна закупіць?
І ці былі пры гэтым выкананыя ўсе неабходныя патрабаванні — пытанне пакуль застаецца адкрытым.
Фота: sb.by
